عنوان:
طراحی و پیاده سازی یک نمودار کنترل مناسب برای محصولات شوینده بر اساس مشخصه های کیفی و داده های در دسترس
فصل اول
کلیات
1- کلیات
1- 1- مقدمه
کیفیت را می توان به روش های مختلف تعریف کرد اغلب مردم فقط یک درک مفهومی از کیفیت و یا به عبارت دیگر درکی از یک یا چند ویژگی خاص در یک محصول یا خدمت دارند. درک مفهومی یک نقطه ی شروع مفید است ولی تعریف دقیق و مفیدتری از آن مورد نیاز است.
کیفیت به یکی از مهم ترین عوامل تصمیم گیری مشتری در انتخاب بین محصولات و خدمات موجود تبدیل شده است. این نگرش، فارغ از این که مصرف کننده یک شخص، یک سازمان صنعتی، یک خرده فروش، یک بانک، یک موسسه مالی و یا حتی یک برنامه ی نظامی باشد فراتررفته و در جامعه تقریبا فراگیر شده است. بنابراین درک و بهبود کیفیت به عنوان عوامل کلیدی موفقیت و رشد کسب و کار یک مزیت رقابتی محسوب می شود. بازگشت سرمایه ی قابل توجهی را باید در مورد کیفیت بهبود یافته و هم چنین به کارگیری موفقیت آمیز کیفیت به عنوان بخشی از راهبرد کلان کسب و کار انتظار داشت (گاروین،1987).
در جهان صنعتی امروز تحت تاثیر رقابت های تنگاتنگ صنعتی، ضرورت موجه کیفیت، توجه به کیفیت و بهبود مستمر در کیفیت برای مدیران هر سازمان تولیدی از اهمیت ویژه ای برخوردار شده است. به بیان دیگر مطلوب بودن کیفیت محصول نهایی، دیگر به تنهایی عامل اساسی برای موفقیت در رقابت و حضور برتر و پیوسته در بازار به شمار نمی آید بلکه عوامل متعدد و موثر دیگری هم مطرح شده اندکه در زمره ی مهمترین آنها همانا اطمینان مشتریان از توانایی سازمان ها در استمرار سطح کیفیت برای محصولی است که تولید و عرضه می نمایند. بر این اساس می توان گفت که دیگر توجه اصلی از مطلوب بودن کیفیت محصول بر کیفیت تمامی عملکردها و فرایندهای تاثیرگذار بر کیفیت معطوف شده است (قباچی،1391).
امروزه کنترل کیفیت از مهمترین مسائل در واحد های صنعتی می باشد.کنترل کیفیت نماینده ی مشتری در فرایند تولید است و استفاده از آن تولید کننده را از تغییرات ناگهانی و یا جزئی در کیفیت محصول آگاه ساخته و از تولید معیوب و تحمیل هزینه های سنگین جلوگیری می کند.کیفیت به عنوان یک استراتژی تجاری مهم در نظر گرفته می شود و سازمان هایی می توانند بهره وری، سهم بازار، سود و محبوبیت خود را افزایش دهند که از برنامه های بهبود کیفیت موفقیت آمیزی برخوردار باشند از طرف دیگر توسعه ی فن آوری در زمینه های اندازه گیری و محاسبه، این امکان را فراهم ساخته است که بتوان کنترل فرایند آماری را در صنایع مختلف به عنوان یک فعالیت روزمره بکار برد (قباچی،1391).
کنترل یعنی اتخاذ تدابیر لازم به منظور ایجاد و نگهداری مشخصات و استاندارد ها با کنترل می توان تغییرات نامطلوب را کشف کرد، علل آنها را شناسایی و جهت حذف این علل اقدامات لازم را بعمل آورد (نقندریان،
1372).
کنترل و بهبود کیفیت در اغلب ساز مان ها به یک راهبرد اساسی مبدل گشته است و کیفیت در دنیای رقابتی امروز یک مزیت رقابتی محسوب می شود و سازمان هایی که بتوانند کیفیت را بهبود بخشند و مشتریانشان را از طریق بهبود و کنترل کیفیت راضی نگاه دارند بر رقبای خود برتری خواهند داشت (مونتگومری،1383).
هم چنین از روش های آماری نیز می توان برای بهبود کیفیت محصولات و خدمات استفاده کرد. کیفیت در دنیای امروز بحث مهمی است و در تمامی زمینه ها مورد بررسی می باشد و یکی از مهم ترین عوامل تصمیم گیری مشتری در انتخاب بین محصولات و خدمات است. برای پیاده سازی و تحقق کیفیت ابزارهای زیادی وجود دارد. در دهه ی اخیر انعقاد پیمان تجارت جهانی باعث شکسته شدن حصارها و مرزهای بازرگانی وگمرکی و ایجاد شریان های بزرگ تبادل کالا و سرازیر شدن سیل محصولات و خدمات به سوی کشورهای مختلف گردید. در چنین اوضاع و احوالی طبعا کشورهای در حال توسعه نیز در تیر رس و مرکز ثقل ورود محصولات و کالاهای تولیدی کشورهای پیشرفته تر قرار می گیرند. چرا که این کشورها نیز برای عدم انزوا و دور نماندن از تجارت بین المللی ناچار به گشودن دروازه های خود بر روی این محصولات و خدمات هستند. وجود این پدیده در کشورهای در حال توسعه می تواند منشا بروز اثر متضاد و متفاوت باشد :
– شکوفایی، رشد و پویایی اقتصاد آنها که در نتیجه برخورد و رقابت های میان تولیدات داخلی و محصولات وارداتی است.
– رکود اقتصادی، افزایش بیکاری و ورشکستگی صنعتی که ناشی از عدم توان رقابت با سایر کشورهاست.
آنچه ملسم است آنکه، ورود کالاهای مختلف کشورهای دیگر و تنوع محصولات و خدمات در بازار تجارت، موجب وسعت دید و نگرش افراد جامعه و نیز افزایش سطح توقعات آنها می گردد. زیرا آنها به راحتی می توانند تفاوت بین یک محصول با کیفیت و یک محصول نا مرغوب را تشخیص دهند و این مسئولیت تولید کننده های داخلی را در تولید با کیفیت بالاتر و قیمت تمام شده ی کمتر سنگین تر می نماید.
طبعا در چنین جریان و مسیری سازمان ها و موسسات داخلی ناچارند تا از یکسو با نگرش و اهتمام دقیق تر به خواست و نظر مشتریان اقدام به تولید با حد اکثر کیفیت نموده و سطح کیفی محصولات خود را ارتقا بخشند و از طرف دیگر می بایست در کاهش هزینه های تولیدات و خدمات خود اهتمام ورزند، به گونه ای که ضمن تولید محصولات و خدمات با کیفیت، قیمت تمام شده ی آن نیز کاهش یابد تا این دو امر توام با هم منجر به افزایش میزان فروش و در نهایت رسیدن به یک حد قابل قبول سودآوری گردد. رسیدن به این هدف مستلزم بکارگیری و استفاده از همه ابزارها و هدف های مدیریتی است که در این راه دو مورد از اثربخش ترین حالات به کار بستن و پیاده سازی نظام های مدرن و کارای کیفیت و بهره وری می باشد.
مدیریت کیفیت و نیز مدیریت بهره وری به عنوان دو رکن اساسی و مهم نقش و تاثیر بسزا و در خور توجهی در توسعه بخشیدن به توان رقابت پذیری و تداوم فعالیت سازمان ها دارند و چه بسا غفلت از آنها می تواند پیامد ها و نتایج نا خوشایندی را برای یک سازمان به همراه داشته باشد. هر سازمان می تواند مطمئن باشد که با تولید محصولات و خدمات با کیفیت و نیز رعایت اصول بهره وری نه تنها قادر است موقعیت خود را در بازار تثبیت نماید بلکه به افق های دورتر نیز، نگاهی داشته باشد (مونتگومری،1383).

1-2- بیان مساله
کیفیت در دنیای امروز بحث مهمی است و در همه ی زمینه‌ها مطرح است. برای پیاده ‌سازی و تحقق کیفیت ابزارهای زیادی وجود دارد که معروفترین این ابزارها؛ ابزارهای هفتگانه‌ي کیفیت هستند. امروزه بر لزوم کنترل کیفیت آماری در بیشتر سازمان های تولیدی و خدماتی، تاکید شده است. نمودارهای کنترل یکی از این ابزارهاست که در واقع انحراف فرایند را مشخص می کند. با توجه به اینکه موضوع اصلی این تحقیق، طراحی و پیاده ‌سازی نمودارهای کنترل به منظور بهبود کیفیت محصولات شوینده است، در این پروژه داده ها توسط اين نمودارها کنترل، و نوسانات فرایند بررسي مي‌شوند و به بررسی نقاط خارج از کنترل، علت بروز مشکلات و شرح اقدام اصلاحی می ‌پردازیم. و هم چنین به بررسی نقاط تغییر پرداخته و تغییر پذیری را بررسی می نماییم. همانگونه که می دانیم در هر فرایند تولید، همیشه علی رغم طراحی خوب یا نگهداری مناسب از آن، مقدار خاصی تغییرپذیری بطور ذاتی وجود دارد. این تغییر پذیری یا اختلال در اثر انباشته شدن مجموعه ی زیادی از انحرافات کوچک و غیر قابل اجتناب بوجود می آید.
اگر اختلافات موجود در یک فرایند کوچک باشد، آنگاه عملکرد فرایند از لحاظ تغییر پذیری قابل قبول خواهد بود. در ساختار کنترل کیفیت آماری این تغییر پذیری ذاتی معمولا به عنوان “انحرافات تصادفی” شناخته می شود. فرایندی که فقط در حضور انحرافات تصادفی عمل کند را فرایند تحت کنترل آماری می گویند.گونه های دیگر تغییر پذیری نیز ممکن است گهگاهی در فرایند تولید مشاهده شود. تغییر پذیری در مشخصات کیفی معمولا از سه منبع سرچشمه می گیرد: تنظیم نادرست دستگاه – خطای اپراتور- مواد اولیه ی معیوب.
بطور کلی یک چنین تغییر پذیری در مقایسه با اختلالات ذاتی موجود درفرایند، بزرگتر است و معمولا بیانگر سطح غیر قابل قبولی برای عملکرد فرایند می باشد. این منابع ایجاد تغییر پذیری که بخشی از انحرافات تصادفی محسوب نمی گردند را انحرافات با دلیل می گویند. فرایندی که در حضور انحرافات با دلیل عمل کند را فرایند خارج از کنترل می نامند.
یکی از اهداف اصلی کنترل فرایند آماری، پی بردن سریع به وجود انحرافات با دلیل یا تغییرات در فرایند، قبل از اینکه تعداد زیادی محصول معیوب تولید شود می باشد و علل ایجاد چنین انحرافاتی را بررسی و اقدامات اصلاحی انجام می دهد. نمودار کنترل یکی از روش های کنترل فرایند در حین تولید است که برای این منظور مناسب می باشد (میرخواهان،1390).
اخیرا تحقیقات زیادی راجع به نمودارهای کنترل و استفاده از آنها برای بهبود و کنترل کیفیت، در زمینه های مختلف و برای صنایع و خدمات گوناگون در زمینه های پزشکی و بهداشتی، عمرانی، بانکداری و مالی، صنایع تولیدی و غیره، مورد استفاده قرار گرفته شده است. از آنجایی که تا به امروز هیچ نوع تحقیقی در زمینه ی طراحی نمودار کنترل برای مواد شوینده صورت نگرفته است، لازم و ضروری می دانیم که این موضوع را مطرح نموده و با کنترل کیفیت مواد شوینده، سطح سلامت استفاده کنندگان را بهبود بخشیم.
1-3- چارچوب نظری تحقیق
برای انجام تحقیق ابتدا طرح پیشنهادی را ارائه می دهیم، سپس به گردآوری اطلاعات می پردازیم که شامل اطلاعات کتابخانه ای و میدانی و منابع اینترنتی و سایر منابع می باشد. پس از این مرحله به جمع آوری داده ها از طریق مصاحبه با مسئولین ذیربط وکارشناسان مربوطه می پردازیم و سپس به طراحی و پیاده سازی نمودارهای کنترل توسط داده های در دسترس، پرداخته و نتیجه گیری نهایی را انجام می دهیم. در ادامه متودولوژی تحقیق در در قالب یک نمودار ارائه شده است.
شکل 1-1: متودولوژی تحقیق
1-4- اهمیت پژوهش و ضرورت انجام تحقیق
امروزه محصولات شوینده تنوع زیادی پیدا کرده اند و روز بروز محصولات بیشتر با برندهای مختلف وارد بازار می شود. اما اینکه محصولات با چه کیفیتی تولید می شوند و مواد سازنده ی این محصولات دارای چه ویژگی هایی می باشد، اهمیت زیادی دارد. زیرا در صورت مطلوب نبودن کیفیت مواد سازنده ی محصول و بدنبال آن نا مرغوب بودن آن، صدمات و خطراتی متوجه استفاده کنندگان خواهد بود که این صدمات می تواند عارضه های پوستی و حساسیتی، سرطان پوست، نابینایی، مشکلات تنفسی و ریوی و غیره باشند. به همین دلیل و برای جلوگیری از بروز احتمالی چنین عارضه هایی، بررسی کیفیت محصولات شوینده و کنترل کیفی این محصولات امری لازم و ضروری می باشد.
تحقیق پیش رو در شرکت پدیده شیمی پایدار که یک شرکت بهداشتی است و در زمينه ی توليد مواد شوینده فعاليت مي‌كند، انجام شده است. از آنجا که مواد شوینده حساسیت بالایی دارند و عدم دقت کافی در مراحل ساخت و عدم بررسی صحیح مواد از لحاظ کیفیت می‌تواند منجر به مشکلات پوستی و بیماری هایی شود، بهبود کیفیت و بررسی و کنترل مواد شوینده می‌تواند منجر به رضايتمندی اقشار مختلف جامعه و سلامت آنان شود.
در زمینه‌ي کنترل کیفیت تحقیقات مختلف و متنوعی صورت گرفته است كه می‌توان از نتایج آنها برای انجام بهتر و موثرتر تحقیق حاضر بهره جست.
1-5- اهداف تحقیق
1-5-1- اهداف اصلی
هدف اصلی از انجام پژوهش حاضر، طراحی و پیاده سازی یک نمودار کنترل مناسب برای محصولات شوینده بر اساس مشخصه های کیفی و داده های در دسترس می باشد. و ارزیابی و تاثیر و کارکرد این نمودار برای محصول مورد نظر، به منظور بهبود کیفیت محصولات بررسی خواهد شد.
1-5-2- اهداف فرعی
از آن جا که استفاده از کنترل کیفیت آماری ما را از تغییرات ناگهانی و یا جزئی در کیفیت محصول آگاه ساخته و اجرای اقدامات چاره جویانه را امکان پذیر می سازد و از تولید محصولات معیوب و تحمیل هزینه های سنگین جلوگیری می کند، و هم چنین به دلیل اهمیت و قدرت نمودارهای کنترل در کشف این تغییرات، محقق بر این شد تا با بکارگیری این ابزار در کارخانه ی مورد نظر، منجر به بهبود کیفیت محصولات و بتبع آن حفظ سلامت مصرف کنندگان شود.
1-6- شرح واژه ها و اصطلاحات تحقیق
1-6-1- نمودار کنترل EWMA
در این نمودار با وزنی که به داده های گذشته داده می‌شود از اطلاعات داده های گذشته برای پیش‌بینی میانگین فرایند استفاده می‌شود. به این صورت که:

Z_t = λ X_t+ (1-λ) Z_(t-1) (1-1)
که در آن λ ثابت وزنی،X_t مشاهده در لحظه ی t ،Z_(t-1) مقدار میانگین پیش‌بینی شده در لحظه ی t و مقدار Z_tمیانگین پیش‌بینی شده در لحظه ی t+1 و نقطه‌ی tرسم شده در نمودار است.
هر چه مقدار λ بیشتر باشد، وزنی که به داده‌های گذشته می‌دهیم کمتر است.
1-6-2- نمودار کنترل I-MR
در این نمودار یک نمودار برای مقادیر انفرادی و یک نمودار دامنه‌ی متحرک هم زمان با هم نشان داده می‌شود.
1-6-3- کیفیت
کیفیت‌ مفهوم وسیعی است که تمام بخش‌های مختلف سازمان به آن متعهد هستند و هدف آن افزایش کارایی کل مجموعه می باشد، به طوری که مانع پدید آمدن‌ عوامل مخل کیفیت شود و هدف نهایی آن مطابقت کامل با مشخصات مورد نیاز مشتری با حداقل هزینه برای سازمان است که منجر به افزایش رقابت می‌ شود. كيفيت از جمله واژه هايي است كه عليرغم قدمت آن از تعريف مشخص و يكساني نزد همگان برخوردار نيست. در واقع کیفیت یک مقوله ی چند بعدی است. تعریف سنتی کیفیت بر این اساس که محصولات یا خدمات باید نیازهای مصرف کننده ی آن ها را تامین کند ارائه می شود.
1-6-4- بهبود و تضمین کیفیت
بهبود کیفیت یعنی کاهش پراکندگی در فرایندها و محصولات. تعریف جایگزین مفیدتری برای بهبود کیفیت می تواند کاهش اتلاف باشد. تضمین کیفیت شامل یک سری فعالیت هایی است که از طریق آن اطمینان حاصل می شود که سطح کیفیت محصول یا خدمت به نحو مناسبی حفظ و موضوعات کیفی مربوط به تامین کننده و مشتری نیز به نحو مناسبی رسیدگی می شود. در ادامه ی تحقیق، تعاریف مبسوطی در این باب ارائه می شود.
1-6-5- مواد شوینده و شامپوها
شامپو از یک لغت هندی، به معنای ماساژ دادن گرفته شده است. ریشه ی این کلمه از چامپا گرفته شده است. شامپو فرآورده ای از یک ماده ی فعال سطحی (سورفکتانت) در یک شکل مایع مناسب، یا به صورت پودر می باشد و باید بدون جابجایی بیش از حد چربی مو، وظیفه ی پاک کنندگی را بر عهده داشته باشد.

فصل دوم
ادبیات موضوعی
2- ادبیات موضوعی
2-1- بخش اول: مقدمه
2-1-1- تاریخچه ی کیفیت
کیفیت همواره بخش مهمی از کلیه ی محصولات و خدمات بوده است و سر آغاز مباحث اساسی مقوله ی کیفیت، مبحث تاریخچه ی آن است. بکارگیری روش های آماری در کنترل کیفیت نخست توسط دکتر شوهارت در آزمایشگاه های شرکت تلفن بل آمریکا در نیمه ی اول دهه ی 1920 پایه گذاری شد .وی اولین تصویر نمودار های کنترل برای کنترل مشخصه های کیفیت محصول را در سال 1924 ابداع نمود که به عنوان شروع کنترل کیفیت آماری شناخته شده است. در اواخرهمان دهه دو تن از همکاران شوهارت به نام های هارولد داج وهری رومینگ که هر دو در آزمایشگاه بل مشغول به کار بودند، روش های نمونه گیری جهت پذیرش آماری را به جای بازرسی صد در صد معرفی نمودند. ژرف اندیشی روش های علمی شوهارت و همکاران او پس از سفر شوهارت به لندن در سال 1932 و پیگیری های ایوان پیرسون و انجمن سلطنتی آماره باعث استقبال چشم گیری در بکارگیری روش های کنترل کیفیت آماری در صنایع انگلستان شد. در اواسط دهه ی 1930 فنون کنترل فرایند آماری بطور نسبتا وسیعی در شرکت وسترن الکتریک که شاخه ی تولیدی سیستم بل بود، بکارگرفته شد و این در حالی بود که ارزش و اهمیت کنترل کیفیت آماری هنوز برای صنایع مشخص نگردیده بود.
بعد از جنگ جهانی دوم اقتصاد به تاریخ مدرنی راه یافت، به گونه ای که نگرش مصرف کنندگان درباره ی انتخاب کالا و خدمات دستخوش تغییرات عمده ای گردید. باز بودن نسبی بازار بین المللی بر روی محصولات شرکت های خارجی بدین مفهوم بود که بطور فزاینده رقابت شدیدی در بین کالاهای اقتصادی با درجات دستمزد کمتر در تولید ایجاد شده است.
از نظر اقتصادی این موضوع نوید دهنده ی هزینه ی کمتر سرمایه ای در اقتصاد و بکارگیری روش های دیگر اداری و از نقطه نظر اقتصاد است. این شرایط، با این واقعیت که مصرف کنندگان در سطح جهان، کالاها و خدماتی را بر می گزینند که کلیه ی انتظاراتشان را برآورده نماید همراه گردید و بدان معنی بود که مدیران می بایست روش های مدیریتی خود را به طریقی عوض کنند تا در بازار باقی بمانند و جوامع نیز می بایست در حفظ و نگهداری استاندارد ها در زندگی خود بکوشند.
این مطلب بدان مفهوم است که مشکل صنعت نیز یک حادثه ی اتفاقی نبوده که بگوییم زمان آن را تصحیح خواهد نمود، بلکه یک عامل سیستماتیک قابل گسترش است که با انجام کار سخت شکست خورده ی قبلی قابل تصحیح نیست و ما بایستی با محیط اقتصاد نو که با آن روبرو هستیم، خود را تطبیق دهیم. چالش جدید، با گسترش مفاهیم بهبود فرایندهای ساخت و تولید به بخش خدمات همراه بود. این بهبود فرایندها در توزیع خدمات و سرویس، خدمات پزشکی، حمل و نقل، خدمات عمومی و اطلاعات، تحقیق و توسعه، خدمات مهندسی و خدمات بازاریابی و سایر فعالیت های اقتصادی بکار گرفته می شود (بهزادی پور،1383).
انجمن کنترل کیفیت آمریکا در سال 1946 پایه گذاری شد. این سازمان فنون بهبود کیفیت را برای تمامی محصولات و خدمات خود پیشنهاد می دهد. دهه های 1950 و 1960 شاهد پیدایش مهندسی قابلیت اطمینان و معرفی چند کتاب درسی مهم در زمینه ی کنترل کیفیت آماری بود. در این دوران دیدگاهی که کیفیت را بعنوان یک روش مدیریت سازمان می شناخت درحال شکل گیری بود. در دهه های 1950 برای اولین بار در آمریکا از طراحی آزمایش ها به منظور بهبود محصول و فرایند استفاده شد. اولین کاربرد این روش در صنایع شیمیایی بود. میزان استفاده از این روش تا اواخر 1970 بسیار کم بود. این موضوع سبب شد تا علاقه نسبت به آزمایش های طراحی شده ی آماری افزایش یابد و در نتیجه کمک کرد تا فعالیت های زیادی در راستای معرفی این روش در سازمان های مهندسی و توسعه ای در صنعت و رشته های مهندسی در دانشگاه ها آغاز شود. در دهه ی 1950 دمینگ سخنرانی هایی در رابطه با روش های آماری به مهندسان ژاپنی ارائه داد. ژوان در سال 1954 جهت ارائه ی سخنرانی هایی در زمینه ی مدیریت کیفیت به ژاپن دعوت شد. در دهه ی 1960 موضع دایره ی کنترل کیفیت به وسیله ی ایشیکاوا در ژاپن معرفی گشت. این سیر تکاملی تا استقرار سیستم های ISO9000 و سایر نسخه های آن ادامه یافت (طاهری،1378).
یک بررسی در تاریخ کیفیت روشن می کند که بهبود کیفیت در جهان با کوشش های اولیه افرادی مانند شوراتز، دمینگ، جوران، کرازبی، کان وی، و ایشیکاوا از اواسط قرن بیستم شروع شده است. راهبرد آنان انتقال از بازرسی محصول ساخته شده به منظور کشف عیب، به پیشگیری از وقوع عیب بوده است. این راهکار جدید، هزینه و ضایعات ناشی از دوباره کاری روی محصول معیوب را تشخیص داده و بر نیاز بهبود فرایندهای بکارگرفته شده در سازمان تاکید دارد. ژاپن بین سال های 1960 تا 1970 در مدیریت کیفیت به حد کمال رسید و در دهه 1980 این موج به آمریکا بازگشت.
از سال 1980 تا به امروز رشد قابل ملاحظه ای در میزان استفاده از روش های آماری در سازمان های مختلف در ایالات متحده ی آمریکا با هدف بهبود کیفیت و عملکرد کسب و کار مشاهده می شود. بخشی از انگیزه ی این کار ضرر و زیان های گسترده ای بوده که از دهه ی 1970 توسط اغلب شرکت های داخلی تجربه شده بود (مونتگومری،1383).
در قرون وسطی به دلیل سادگی فرایند تولید، هر کارگر می توانست تمام قسمت های یک کالا را به تنهایی بسازد. از این رو لذت حاصل از تولید کل کالا به جایی جزئی از آن کافی بود تا کارگر وقت بیشتری را برای رسیدن به کیفیت بالای کالا صرف نماید. انقلاب صنعتی باعث کاهش این انگیزه شد. چرا که دیگر کارگر برخلاف گذشته، سازنده ی یک کالا نبود بلکه تنها جز کوچکی از فرایند ساخت آن را بر عهده داشت. در انقلاب صنعتی، روسای کارخانجات بزرگ نمی توانستند شخصا بر تمام وقایع نظارت داشته باشند. بنابراین ناچار بودند به طریق دیگری مشکلات را حل نمایند. این امر به منظور حفظ منافع اقتصادی و ایمنی مصرف کننده و نیز افزایش میزان تولید و بوجود آمدن رقابت مورد توجه جدی قرار گرفت و به این منظور بکارگیری روش های بازرسی برای جلوگیری از عرضه ی محصولات نامرغوب یا معیوب به بازار به سرعت گسترش یافت. حتی بسیاری از واحدهای تولیدی به منظور اطمینان خاطر مصرف کنندگان و گاه به عنوان ابزارهای تبلیغاتی اعلام می کردند که در تولید خود از روش های بازرسی صد در صد بهره می برند بنابراین اولین مرحله ی کنترل کیفیت پدیدار شد که هدف از آن فقط جداسازی محصولات معیوب از سالم بود و به منظور کاهش تعداد محصولات معیوب، ابداع روش های علمی جدیدتر ضرورت یافت. در سال 1994 دکتر والتر شوهارت آمریکایی اولین نمودارهای آماری را به منظور کنترل فرایند تولید ابداع و معرفی نمود. بنابراین وی را پایه گذار کنترل کیفیت آماری می شناسند. ولی استفاده از علم آمار در صنعت از این زمان آغاز نشد. علت این امر اعتقاد نداشتن مدیران تولید به روش های آماری و هم چنین کمبود متخصص علم آمار در مراکز تولیدی بود. در سال 1937 در طی جنگ جهانی دوم خرید میلیون ها تن مواد غذایی، مهمات و پوشاک و دارو و سایر تجهیزات توسط ارتش آمریکا بدون آنکه روش علمی برای کنترل و بازرسی آن وجود داشته باشد سران ارتش آمریکا را وادار نمود که به سراغ کنترل کیفیت آماری بروند. این اقدام ارتش آمریکا از یک طرف منجر به پیروزی آن در جنگ جهانی دوم و از طرف دیگر سبب پایه گذاری علم کنترل کیفیت آماری در دنیا گردید. در کنترل کیفیت آماری که امروزه به طور گسترده ای در صنایع پیشرفته دنیا به کار می رود. سعی بر این است که ضایعات تولید تا حد امکان کاهش یابد. چنان چه مدیری بخواهد کنترل کیفیت را اجرا کند باید آمار بگیرد . به عنوان مثال تعیین نماید که آیا ضایعات کارخانه یا کارگاه نسبت به دیروز افزایش یافته است یا کاهش؟ سپس لازم است این آمارها را به صورت نمودار در آورده و بعد از تجزیه و تحلیل نمودار ها ریشه نقایص را بیابد. به این ترتیب می توان با استفاده از کنترل کیفیت آماری کنترل موثری بر تولید داشت .
در سال 1960 اولین حلقه های کنترل کیفیت برای بهبود روشهای کنترل کیفیت در ژاپن تشکیل شد . این حلقه ها عبارتست از تقسیم مجموعه عوامل موثر بر کیفیت به حلقه های مختلف و تقسیم حلقه های بزرگ به حلقه های کوچک؛ هدف اصلی از تشکیل این حلقه ها آن بود که شرایط مناسب برای بهبود کیفیت محصول تولیدی فراهم شود. کار حلقه های کنترل کیفیت از همان آغاز با موفقیت های چشمگیری رو به رو شد و به همین دلیل واحدهای تولیدی در بسیاری از کشورها این حلقه ها را در صنعت خود تشکیل دادند. در سالهای اخیر در اکثر واحدهای تولیدی، سیستم های مختلف کنترل کیفیت، تضمین کننده ی سلامت، بهداشت، رفاه وغیره برای افراد جامعه موجود است (چئویی،1975).
2-1-2- تاریخچه ی روش های کیفیت
جدول شماره 2- 1: تاریخچه روش های کیفیت
1700 تا 1900کیفیت همیشه به وسیله ی سعی و تلا ش یک صنعتگر نمایان می شود. فردریک تیلور اصول مدیریت کیفیت را به منظور تفکیک یک کار به وظایف کوچک تر که انجام آن ها آسان تر بود ارائه کرد. این اولین گام در راستای طراحی و توسعه ی محصولات و فرایندهای پیچیده به شمار می آید. بعد ها افرادی چون گیلبرت و گانت در این فعالیت ها سهیم شدند و تاکید اصلی را بر بهره وری بنا نهادند.1900 تا 1930
هنری فورد1 مفاهیم خطا ناپذیری مونتاژ، برسی و بازرسی حین تولید را توسعه داد.1901اولین آزمایشگاه استاندارد ها در انگلیس تاسیس شد.1907 تا 1908AT &T بازرسی و آزمایش نظام مند محصولات و مواد را آغاز می کند. دبلیو اس گاست2 بر اساس نتایج حاصل از فعالیت های کنترل کیفیت خود در شرکت نوشابه سازی گینس3 توزیع t را معرفی می کند.1915 تا 1919WWI دولت انگلیس یک برنامه ی گواهی تامین کنندگان را آغاز می کند.
1919
انجمن بازرسی فنی در انگلیس تشکیل می شود. این اتحادیه بعدا به انستیتو تضمین کیفیت تغییر نام یافت.1920آزمایشگاه های بلAT &T بخش کیفیت را تشکیل می دهد و بر کیفیت، بازرسی و آزمایش و قابلیت اطمینان محصولات تاکید می شود. بی پی دادینگ4 در شرکت جنرال الکتریک انگلیس از روش های آماری به منظور کنترل کیفیت لامپ های الکتریکی استفاده می کند.1922 تا 1923آر ای فیشر5 یک سری از مقالات اساسی در مورد طراحی آزمایش ها و کاربرد آن ها در علوم کشاورزی، منتشر می کند.1924دبلیو ای شوهارت اصول نمودارهای کنترل را در گزارش فنی آزمایشگاه بل معرفی می کند.1928روش نمونه گیری برای پذیرش به وسیله ی اچ اف داج و اچ جی رومینگ در آزمایشگاه های بل ارائه و بهبود داده شد.1931دبلیو ای شوهارت مقاله ای تحت عنوان “کنترل اقتصادی کیفیت محصولات تولید شده ” که کاربرد روش های آماری در تولید و هم چنین نمودارهای کنترل را نشان می داد منتشر کرد.1932دبلیو ای شوهارت در مورد کاربرد روش های آماری در تولید و نمودارهای کنترل در دانشگاه لندن سخنرانی کرد.1932 تا 1933صنایع چوب و نساجی انگلیس و صنایع شیمیایی آلمان از طراحی آزمایش ها برای توسعه محصول/ فرایند استفاده می کنند.1933انجمن آمار سلطنتی، بخش تحقیقات صنعتی و کشاورزی را تشکیل می دهد.1938دبلیو ای دمینگ از شوهارت به منظور برگزاری سمینارهایی در مورد نمودارهای کنترل در دانشکده ی تحصیلات تکمیلی وزارت کشاورزی امریکا دعوت می کند.1940وزارت جنگ امریکا راهنمایی در مورد استفاده ی نمودارهای کنترل برای تحلیل داده های فرایند منتشر می کند.1940 تا 1943آزمایشگاه های بل اولین سری از طرح های نمونه گیری پذیرش را به منظور استفاده در نیروی زمینی امریکا تدوین می کند.1942در انگلیس، وزارت خدمات مشاوره ای تدارکات در زمینه ی روش های آماری و کنترل کیفیت تشکیل می شود.1942 تا 1946کلاس های آموزشی در زمینه ی کنترل کیفیت آماری برای صنایع ارائه و بیش از 15 انجمن کیفیت در آمریکای شمالی تشکیل می شود.1944ماهنامه ی کنترل کیفیت صنعتی6 منتشر می شود.1946انجمن کنترل کیفیت آمریکا7 با ملحق شدن انجمن های قبلی به یکدیگر شکل می گیرد. دمینگ از طرف بخش خدمات علمی و اقتصادی وزارت جنگ امریکا به منظور کمک به نیروهای اشغالگر برای بازسازی صنایع ژاپن به آنجا دعوت می شود.1946سازمان استانداردهای بین المللی تشکیل می شود. اتحادیه مهندسان و دانشمندان ژاپن8 تشکیل می شود.1946 تا 1949 دمینگ به منظورارائه ی سمینارهایی در زمینه ی کنترل کیفیت آماری برای صنایع ژاپن دعوت می شود.1948پروفسور گنیچی تگوچی مطالعات خود را در مورد کاربرد طراحی آزمایش ها آغاز می کند. 1950دمینگ آموزش مدیران صنایع ژاپن را شروع می کند و روش های کنترل کیفیت آماری در مقیاس کلان در ژاپن تدریس می شود.1950پروفسور ایشیکاوا نمودار علت و معلول را معرفی می کند.1950کتاب هایی در زمینه ی کنترل کیفیت آماری به وسیله ی اییوجین گرانت و ای ج دانکن تالیف شد.1951دکتر ای وی فیگنبام اولین چاپ کتاب خود تحت عنوان “کنترل کیفیت جامع” را منتشر کرد.1951ژوزه9 جایزه ی دمینگ را به پاس قدر دانی از زحمات دمینگ در زمینه ی کنترل کیفیت و روش های کیفیت پایه گذاری کرد.1951جی ایی پی باکس و ویلسون تحقیقات بنیادی خود را در زمینه های طراحی آزمایش ها و روش های رویه ی سطح پاسخ برای بهینه کردن فرایند با ارائه ی کاربرد موردی در صنایع شیمیایی منتشر کردند. بعد از این، کاربردهای طراحی آزمایش ها در صنایع شیمیایی رشد قابل توجهی کرد.1954دکتر جوزف ام جوران برای ارائه ی سخنرانی هایی در زمینه ی مدیریت کیفیت به ژاپن دعوت می شود. آمار دان انگلیسی، ای اس پیچ نمودار کنترل جمع تجمعی10را معرفی می کند.1957دستنامه ی کنترل کیفیت ج ام جوران و اف ام گراینا منتشر می شود.1959تکنو متریکس (ژورنال آماری برای علوم مهندسی، شیمیایی و فیزیکی) با سردبیری ج استوارت هانتر منتشر می شود.1959اس رابرتس11 نمودار کنترل میانگین متحرک موزون نمایی را معرفی میکند. برنامه ی فضاپیما های با سرنشین امریکا صنایع را در مورد نیاز به وجود محصولات قابل اطمینان آگاه می سازد. رشته ی مهندسی قابلیت اطمینان از این نقطه شروع می شود.1960باکس و هانتر مقالات بنیادی خود را در مورد طرح های عاملی K-P2 منتشر می کنند. مفهوم دوایر کنترل کیفیت به وسیله ی ایشیکاوا در ژاپن معرفی می شود.دهه 1960برنامه های نقص صفر در صنایع آمریکا معرفی می شود.1961شورای ملی کیفیت و بهره وری به عنوان بخشی از شورای بهره وری تشکیل می شود.1969چاپ ماهنامه ی کنترل کیفیت صنعتی متوقف و به جای آن ماهنامه ی پیشرفت کیفیت و نشریه ی تکنولوژی کیفیت با سردبیری دکتر لوید اس نلسون12 منتشر می شود.دهه 1970انستیتوی تضمین کیفیت ادغام و اتحادیه ی کیفیت انگلیس تشکیل می شود.1975 تا 1978در آمریکای شمالی نسبت به دوایر کیفیت علاقه ایجاد و این کار منجر به حرکت مدیریت کیفیت (TQM) می شود.دهه 1980روش های طراحی آزمایش ها در صنایع متعددی از جمله الکترونیک، هوافضا، نیمه هادی و صنایع خودروسازی معرفی و پذیرفته می شود.
دستاوردهای دکتر تگوچی در زمینه ی طراحی آزمایش ها برای اولین بار در آمریکا معرفی می شود.1984انجمن آمار آمریکا13 کمیته ی کیفیت و بهره وری را پایه گذاری می کند. این کمیته بعدا یک بخش کاملی از ASA می شود.1987ISO اولین استاندارد سیستم کیفیت را منتشر می کند.1986باکس و سایرین از ژاپن دیدن و به کاربرد زیاد طراحی آزمایش ها و سایر روش های آماری توجه می کنند.1988جایزه ی ملی کیفیت ملکوم بالدریج در کنگره ی آمریکا پایه گذاری می شود. بنیاد اروپایی مدیریت کیفیت14 ایجاد می شود. این سازمان بر جایزه ی کیفیت اروپا نظارت می کند.1989نشریه ی مهندسی کیفیت منتشر می شود.دهه 1990علاقه نسبت به اخذ گواهی نامه ی ISO9000 در صنایع آمریکا افزایش می یابد.
تعداد متقاضیان جایزه ی بالدریج بطور مستمر افزایش می یابد. اغلب ایالت های امریکا جوایز کیفی بر اساس معیارهای بالدریج ارائه می کنند.1995دروس آماری با تمرکز بر روش های پایه برای ویژگی شناسی و بهبود فرایند در اغلب رشته های فنی در مقطع کارشناسی الزامی می شود.1997رویکرد شش سیگما موتورولا به سایر صنایع نیز راه پیدا می کند.1998انجمن کنترل کیفیت امریکا به انجمن کیفیت امریکا15 تغییر نام می دهد.دهه 2000استاندارد ISO9000: 2000 منتشر می شود. مدیریت زنجیره ی تامین و کیفیت تامین کننده، عامل های کلیدی در موفقیت کسب و کار محسوب می شود. فعالیت های بهبود کیفیت از صنایع مرسوم فراتر رفته و به بخش های دیگری نظیر خدمات مالی، مراقبت های بهداشتی، بیمه و انرژی گسترش می یابد.(مونتگومری،1383).
2-1-3- کنترل کیفیت و مسیر تکامل آن:
2-1-3-1 کنترل کیفیت
امروزه کنترل کیفیت از مهمترین مسائل در واحدهای صنعتی می باشد. کنترل کیفیت نماینده ی مشتری در فرایند تولید است و استفاده از آن تولید کننده را از تغییرات ناگهانی و یا جزئی در کیفیت محصول آگاه ساخته و از تولید معیوب و تحمیل هزینه های سنگین جلوگیری میکند (قباچی،1391).
استفاده از کنترل کیفیت ما را از تغییرات ناگهانی و یا جزئی در کیفیت محصول آگاه ساخته و اجرای اقدامات چاره جویانه را امکان پذیر می سازد و از تولید محصولات دورریختنی و تحمیل هزینه های سنگین جلوگیری می کند. بین روش های اولیه کنترل کیفیت و روش های آماری امروز کنترل کیفیت، تنها شباهت اندکی به چشم می خورد. پایه و اساس کنترل کیفیت آماری به مفهوم امروزی آن در سال 1920 گذاشته شد (نقندریان، 1380).
برای فهم بهتر واژه ی کنترل کیفیت لازم است دو واژه ی کنترل و کیفیت بطور جداگانه تعریف شوند: کیفیت یعنی شایستگی جهت استفاده و به خصوص میزانی است که نشان می دهد یک محصول تا چه حد انتظارات مصرف کننده ی خود را برآورده می سازد و کنترل به معنی اعمال ضوابط و راهنمایی هایی در مورد کسی یا چیزی جهت اطمینان از کسب نتایج مورد نظر می باشد. معنی کنترل کیفیت، تعاریف جداگانه ی دو واژه ی فوق را در بر می گیرد. کنترل کیفیت سیستمی است جهت رسیدن به سطح مطلوبی از کیفیت یک محصول یا یک فرایند تولید و نگهداری آن با برنامه ریزی دقیق، بازرسی مستمر و عمل اصلاح کننده. کیفیت یک محصول معمولا در رابطه با سه عامل زیر تعیین می شود: کیفیت طراحی، کیفیت انطباق، کیفیت عملکرد
کلیه ی محصولات یا خدمات در درجه بندی یا سطوح خاصی از کیفیت تولید می شوند. این اختلاف در درجه بندی یا سطوح کیفیت عمدا بوجود آمده اند و در نتیجه اصطلاح مناسبی که می توان در این مورد بکار برد، کیفیت طراحی می باشد. به عنوان مثال هدف اصلی کلیه ی خودروها، حمل و نقل ایمن استفاده کنندگان است با این حال خودروها از نظر اندازه، تجهیزات، شکل ظاهری و عملکرد متفاوت هستند. این تفاوت ها ناشی از اختلاف های طراحی است که به طور آگاهانه در خودروهای گوناگون لحاظ شده است. این اختلاف های طراحی، مواردی از قبیل انواع مواد بکار برده شده در ساخت، تلرانس های قطعات، قابلیت اطمینان حاصل از تکوین موتور و نیروی محرکه، تجهیزات و یا وسایل اضافی دیگر را شامل می شود.
کیفیت انطباق یعنی اینکه محصول تا چه حد با تلورانس ها و مشخصات طراحی انطباق دارد. طراحی انطباق تابعی از چند عامل است که از میان آن ها می توان به انتخاب فرایند ساخت، آموزش و نظارت نیروی کار، نوع سیستم تضمین کیفیت، میزان پیروی از رویه ها و انگیزه ی نیروی کار جهت دستیابی به کیفیت اشاره کرد. این تعریف از کیفیت بیشتر با جنبه ی کیفیت انطباق مرتبط است تا طراحی.
کیفیت عملکرد محصول، تابعی از کیفیت طراحی و کیفیت انطباق آن محصول می باشد. حفظ سطح بالایی از هردو کیفیت مذکور، به سطح بالایی از کیفیت عملکرد منجر می شود. اگر کیفیت طراحی ضعیف باشد یا با مشخصات مورد نظر تطابق نداشته باشد کیفیت عملکرد کاهش می یابد
(مونتگومری،1383؛میرخواهان،1390).
2-1-3- 2 مسیر تکامل کنترل کیفیت
– کنترل کیفیت کارگری:
فرد تولید کننده، کیفیت محصول را به تنهایی و از طریق چشم بررسی می کند.
– کنترل کیفیت سرپرستی:
فردی به عنوان مسئول یا متصدی کار زیردستان را کنترل می کند.
– کنترل کیفیت بازرسی:
افراد به عنوان بازرس در محل مستقر شده و بر اساس مشخصات از پیش تعیین شده، محل نقشه و… تمام محصولات را بدقت بررسی می کند.
– کنترل کیفیت آماری:
نمونه هایی از هر محصول مورد آزمون واقع شده و در صورت قبولی نمونه، کل محصولات مورد قبول واقع می شوند.
– کنترل کیفیت جامع:
در اینجا همه ی واحدهایی که بطور مستقیم فعالیتشان بر روی کیفیت محصول تاثیر می گذارد زیر نظر واحد کنترل کیفیت، مورد ارزیابی و کنترل قرار می گیرند. مدیریت کیفیت جامع، توجه به مشتری و نیازهایش و تولید براساس خواسته های مشتری است و تولید بر اساس مشارکت تمامی کارکنان درتصمیم گیری ها صورت می گیرد (قباچی،1391).
از زمان مطرح شدن کیفیت به عنوان یک عامل اثرگذار درعرصه ی رقابت در بخش های مختلف صنعتی و خدماتی و غیره بنا به الزامات و نیاز بازار و نیز نوع نگرشی که به مقوله ی کیفیت وجود داشته است راهکارها و سیستم های متفاوتی در زمینه ی کنترل کیفیت بکار گرفته اند پیش از بررسی مدل های مختلفی که در این زمینه مطرح بوده و در حال حاضر نیز مورد اجرایی دارد ذکر یک نکته ضروری است و آن هم این است که هدف در همه مدل ها یکی بوده و عبارتست از افزایش توان رقابت در عرصه ی تولید و اقتصاد با تاکید برافزایش کیفیت محصولات و با تکیه بر کاهش هزینه های ناشی از رفع عیب و دوباره کاری ها که منجر به ارتقا بهره وری در سازمان می گردد. کنترل کیفیت باعث بروز یک انقلاب در تفکر و شیوه ی برخورد با مدیریت گردید.
تعاریف مختلفی از کنترل کیفیت مطرح است که در زیر به برخی از آنها اشاره می گردد:
-کنترل کیفیت سیستمی است که کالاها و یا خدمات مرغوب و اقتصادی را مطابق نیاز مصرف کنندگان تولید می کند.
-کنترل کیفیت یک خط مشی تجاری اساسی است که کالاها و خدماتی را فراهم می آورد که مشتریان داخلی و خارجی را از طریق برآوردن انتظارات تصریحی و تلویحی ایشان کاملا رضایتمند نموده و بعلاوه این خط مشی استعدادهای تمامی کارکنان را در جهت منافع سازمان بطور اخص و اجتماع بطور عام بکار می گیرد و برای سهام داران برگشت مالی مثبتی را تامین می کند (بهزادی پور،1383).
در تعریف دیگری کنترل کیفیت یعنی توسعه، طراحی، تولید و ارائه ی خدمات و محصولات با کیفیت اقتصادی و قابل استفاده ای که باعث رضایت همیشگی مصرف کننده شود. اصولا کنترل کیفیت به منظور دستیابی به سه هدف کاهش فرضیه ها، افزایش کیفیت و کارایی بوجود آمده است. کنترل کیفیت آماری شاخه ای از کنترل کیفیت است که شامل گردآوری، تحلیل و تفسیر داده ها می شود و روش های کنترل آماری یک متغیره و چند متغیره، دو بخش آن را تشکیل می دهند (مالک،1390).
2-1-4 کنترل وتضمین کیفیت
تضمین کیفیت یعنی اطمینان حاصل کردن از کیفیت محصول به شکلی که مصرف کننده بتواند با اعتماد کامل آن را بخرد و برای مدت طولانی و در نهایت رضایت مورد استفاده قرار دهد. یک مصرف کننده زمانی خرید خود را با اطمینان انجام می دهد که نسبت به محصولات خاص یک شرکت معین و دارای سابقه ی طولانی و درخشان در فروش محصولات قابل اطمینان، اعتماد داشته باشد.
تضمین کیفیت همانند قراردادی است که بین تولیدکننده و مصرف کننده بسته باشد. از دیگر عوامل اثرگذار بر تضمین کیفیت می توان به مواردی نظیر شیوه ی تبلیغ کالا نیز اشاره نمود. به طور کلی محتوای کاتالوگ ها و بروشورها، نحوه ی برخورد کارکنان با مشتری و نوع زبان در تبلیغ کالا می تواند تاثیرات مهمی بر رضایت مشتری داشته باشد.
یکی دیگر از عوامل بسیار مهم خوب ماندن محصولات یا خدمات است دتا مشتری با اسودگی خیال بتواند از خدمات بعد از فروش کالا نیز بهره مند گردد یعنی این الزام وجود داشته باشد که پس از فروش کالا قطعات یدکی آن نیز در همه جا در دسترس باشد. از دیدگاه پروفسور ایشیکاوا شرکت ها باید درک کنند که: تا وقتی محصول کارایی دارد باید قطعات یدکی برای آن فراهم باشد.
درتضمین کیفیت محصول، عوامل مختلفی در سازمان فعالیت دارند که می توان به مدیران ارشد، واحد تحقیقات، واحد برنامه ریزی، واحد طراحی، واحد ساخت، واحد فروش و واحد خدمات اشاره کرد. به طور کلی می توان گفت تضمین کیفیت حقیقی نمی تواند موثر باشد مگر آن که همه در آن مشارکت جویند.
مسئولیت تضمین کیفیت بعهده ی سازنده است و اوست که باید مشتریان خود را راضی نگاه دارد. البته چنانچه در تولید محصول تهیه کنندگان دیگری نظیر مقاطعه کاران و تامین کنندگان نیز مشارکت داشته باشند آنها نیز در مقابل تضمین کیفیت مسئول خواهند بود. در یک شرکت، مسئولیت تضمین کیفیت به عهده ی واحدهای طراحی و ساخت بوده و واحد بازرسی تنها کنترل کننده ی محصولات از نقطه نظر مشتریان بوده و مسئولیتی در قبال تضمین کیفیت آن ندارد. از زمان مطرح شدن مدل تضمین کیفیت در بخش صنعت بر حسب نیاز و الزام های موجود در طی زمان مدل ها ی مختلفی از تضمین کیفیت مورد بررسی و عمل قرار گرفته است. برخی از این روش ها هنوز هم در نقاطی از دنیا مورد استفاده قرار گرفته و برخی دیگر با روش های جدیدتر جایگزین شده اند.
بطور کلی روش های مختلف تضمین کیفیت را می توان به شرح زیر معرفی نمود.
1- تضمین کیفیت با تاکید بر بازرسی محصول نهایی
2- تضمین کیفیت با تاکید بر کنترل فرایند تولید
3- تضمین کیفیت با تاکید بر شروع از طراحی تولیدات جدید
(لامعی و همکاران،1383).
2-1-5- کنترل کیفیت چند متغیره
در بسیاری از صنایع موقعیت هایی وجود دارد که چندین مشخصه از محصول یا فرایند بطور همزمان مورد پایش قرار می گیرند. روش معمول جهت تجزیه و تحلیل، رسم نمودار کنترل تک متغیره برای هر یک از مشخصه هاست. این روش زمانی که مشخصه های مورد آزمایش از لحاظ آماری کاملا مستقل از یکدیگر باشند می تواند مورد استفاده قرار بگیرد ولی در صورتی که این مشخصه ها غیر مستقل باشند، استفاده از روش بیان شده می تواند باعث ایجاد خطا در تجزیه و تحلیل گرد، چرا که همبستگی مشخصه ها در مقادیر آن ها تاثیر داشته و در مواردی می تواند یک سیستم خارج از کنترل را تحت کنترل نشان دهد و بالعکس. برای رفع این مشکل نمودار های کنترل چند متغیره ارائه شده است (دشتبانی،1392).
در هر نمودار کنترل در واقع آزمون فرضی از انطباق نمونه با جامعه ی آماری مورد نظر، صورت می پذیرد. برای وقتی که مشخصه ها مستقل از هم نباشند علاوه بر واریانس هر مشخصه، میزان همبستگی با دیگر مشخصه ها نیز باید مد نظر قرار گیرد، این موضوع زمینه ی پیدایش مبحث کنترل کیفیت چند متغیره نیز شده است. رویکرد چند متغیره در کنترل کیفیت اولین بار توسط آقای هتلینگ در سال 1947 در مطالعه ی دقت بمباران یک سایت دشمن مورد بررسی قرار گرفت (هتلینگ،1947).
حدود کنترل در این نمودارها باید به نحوی تعیین شوند که دارای سه خصوصیت زیر باشند :
– باید تحت کنترل بودن فرایند را بررسی کنند.
– خطای نوع اول مشخص و تعیین کننده باشد.
– روابط بین متغیر ها در نظر گرفته شود.
2-1-6- کنترل فرایند آماری
کنترل فرایند آماری بخش منسجمی از نظارت، اداره کردن، نگهداری و بهبود عملکرد یک فرایند از طریق استفاده از الگوهای آماری می باشد. کنترل فرایند آماری برای فرایندهای گسترده به کار می رود.
اجرای موفقیت آمیز کنترل فرایند آماری مستلزم مهارت های برنامه ریزی، مهندسی، مدیریتی، آماری و ارتباطی می باشد (آنتونی،2000).
کنترل فرایند آماری ابزار و قدرتی است که مقدار اطلاعاتی که برای تصمیم گیری مدیریت مورد نیاز است را بهبود می بخشد. کنترل فرایند آماری یک تجزیه و تحلیل زمان واقعی را برای قابل کنترل کردن خطوط اساسی فرایند، یادگیری، تدوین و بهبود توانایی های فرایند و تمرکز بر آن ناحیه ای از تجارت که نیاز به بهبود دارد، فراهم می نماید و به سوی تصمیم گیری مبتنی بر قضاوت شخصی حرکت می کند (ردیک،2000).
اگر قرار باشد که محصول مشخصات مورد نظر را داشته باشد آنگاه این محصول باید به وسیله ی یک فرایند تکرار پذیر تولید شود یعنی فرایند تولید باید از تغییر پذیری کمی در طول مقدار هدف یا ابعاد اسمی مشخصات کیفی محصول برخوردار باشد. کنترل فرایند آماری را می توان برای هرگونه فرایندی استفاده نمود و دارای 7 ابزار مهم می باشد که عبارتند از هیستوگرام، برگه کنترل، نمودار پارتو، نمودار علت و



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید