دانشگاه شمال
دانشکده فنی و مهندسی
پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته صنایع – مدیریت سیستم و بهره وری
پیش بینی تقاضا برای بیمه عمر در ایران با استفاده از شبکه‌های عصبی مصنوعی
استاد راهنما
دکتر محمد محمدپور عمران
اساتید مشاور
دکتر احمد جعفرزاده افشاری
مهندس مهرداد هاشمی کمانگر
نگارش
روناک محمودیان جگرلویی
زمستان 1392
چکیده
بیمه عمر را می‌توان یکی از هوشمندانه ترین ابداعات بشر در راستای تامین امنیت و آرامش محسوب کرد. با توجه به اینکه بیمه عمر یکی از مولفه های تولید ناخالص داخلی است، پیش بینی مقدار آن با استفاده از متغیرهای اقتصادی کلان برای سیاستگذاران حائز اهمیت است.
در این تحقیق از الگوی پیش بینی ساختاری و با بهره‌گیری از دو روش شبکه عصبی مصنوعی و رگرسیون خطی و با استفاده از داده‌های سالانه مربوط به سالهای 1317 تا 1385 هجری شمسی به پیش بینی حق بیمه‌های عمر با استفاده از متغیرهای توضیحی” تولید ناخالص داخلی” ، ” تورم” و “مصوبه مجلس شورای اسلامی مبنی بر اجباری شدن بیمه عمر کارکنان دولت” پرداختیم.
بدین منظور ابتدا تعدادی شبکه عصبی با معماری‌ها و الگوریتم‌های آموزشی مختلف و با استفاده از معیارهای میانگین خطا به توان دو و ضریب تعیین مورد مقایسه قرار گرفتند و در نهایت شبکه عصبی پیش‌خور 3 لایه با الگوریتم آموزشی لونبرگ مارکواردت انتخاب شد. در ادامه به پیش بینی با رگرسیون خطی با روش حداقل مربعات معمولی پرداختیم و نتایج حاصل از آن با خروجی شبکه عصبی مصنوعی منتخب مورد بررسی قرار گرفت. در آخر مشخص شد که با توجه به هر دو معیار فوق الذکر، شبکه عصبی مصنوعی دارای عملکرد بهتری می‌باشد.
واژگان کلیدی : بیمه عمر، شبکه عصبی مصنوعی، رگرسیون خطی
تشكر و قدرداني:
قبل از هرچيز، خداوند بزرگ را به خاطر لطفي كه همواره شامل حال من نموده شاكرم. سپس، از زحمات استاد محترم راهنما، جناب آقاي دکتر محمدپور كه نه تنها به عنوان استاد بلكه همچون همكاري در تمام مراحل انجام اين تحقيق از رهنمودها و كمك‌هاي بي‌دريغ ايشان بهره‌مند بوده‌ام، به ويژه به خاطر ساعت‌هاي طولاني كه به بحث و تبادل نظر در مورد موضوع تحقيق بنده اختصاص داده‌اند كه همواره براي من الهام‌بخش ايده و ديدگاهي تازه نسبت به موضوع بوده است، تشكر و قدرداني مي‌كنم. همچنين جا دارد از زحمات اساتید محترم آقایان مهندس هاشمی کمانگر و دکتر جعفرزاده افشاری ، سپاسگزاري نمايم. به علاوه، توفيق آن را داشته‌ام كه از نظرات دل‌گرم‌كنندة استاد محترم جناب آقاي مهندس سید فرزاد حسینی برخوردار شوم كه از صميم قلب از ايشان سپا‌سگزارم. جا دارد از زحمات جناب آقاي دكتر تشنه لب نيز به عنوان نخستين الهام‌بخش در انتخاب موضوع شبكه‌هاي عصبی مصنوعی صميمانه قدرداني كنم. به موجب اين ناچيز كه در راه علم و تحقيق حاصل شده است، همواره قدردان آنان خواهم بود .
تقدیم به سپهر و ستاره عزیزم
به پاس مهربانی‌شان
فهرست مطالب
فصل اول:کلیات تحقیق 1
1-1 مقدمه2
1-2 تعریف مساله و سوالات اصلی تحقیق……………………………………………..4
1-3 فرضیه ها4
1-3-1 فرضیه اصلی4
1-3-2 فرضیه ها فرعی5
1-4 اهداف تحقیق5
1-4-1 اهداف اصلی تحقیق5
1-4-2 اهداف فرعی تحقیق………………………………………..5
1-5 روش تحقیق5
1-6 مراحل انجام تحقیق5
1-7 ساختار پایان نامه6
فصل دوم: مروری بر ادبیات موضوع7
1-2 مقدمه8
2-2 تعریف بیمه8 2-3 انواع بیمه9
2-3-1 بیمه‌های اجتماعی(اجباری)9
2-3-2بیمه‌های بازرگانی(اختیاری).10
2-3-3 بیمه اشخاص12
2-4 تاریخچه پیدایش بیمه13
2-5 اصول حاکم بر قراردادهای بیمه16
2-6 بررسی وضعیت بیمه عمر در ایران و جهان20
2- 7 مروری بر تحقیقات انجام شده21
2-8 شبکه‌های عصبی31
2-8-1 پرسپترون32
2-8-2 مساله فیلتر تطبیقی33
2-8-3 تکنیک‌های بهینه‌سازی نامشروط34
2-8-4 روش شیب‌ترین کاهش35
2-8-5 الگوریم لونبرگ مارکواردت 36
2-8-6 دو مسیر محاسباتی41
2-8-7 نرخ یادگیریی43
2-8-8 مودهاي آموزشي انباره‌اي و ترتيبي45
2-8-9 معیار توقف 46
2-9 رگرسيون47
2 -9-1 رگرسيون پارامتري 48
2-9-2 رگرسيون خطي ساده48
2-9-2-1 برآورد ضرايب رگرسيون خطي ساده 49
2-9-2-2 آزمون ضرايب رگرسيون خطي ساده 49
2-9-3 رگرسيون خطي چندگانه51
2-9-3-1 برآورد ضرايب رگرسيون خطي چندگانه51
2-9-3-2 آزمون ضرايب در رگرسيون خطي چندگانه52
فصل سوم:مواد و روش ها53
3-1 مقدمه 54
3-2 مروری بر افرضیات تحقیق 54
3-2-1 فرضیه اصلی 54
3-2-2 فرضیه‌های فرعی 54
3-3 گزینش متغیرهای توضیحی تحقیق 54
3-4 چارچوب نظری تحقیق تحقیق 55
3-4-1 تولید ناخالص داخلی 55
3-4-2 تورم 57
3-4-3 مصوبه مجلس مبنی بر اجباری شده بیمه عمر کارکنان دولت 60
3-5 تعیین محدوده زمانی و مکانی تحقیق 61
3-6 برازش مدل رگرسیونی به داده‌ها 61
انتخاب پارامترهای ورودی، توپولوژی و الگوریتم آموزشی مناسب برای شبکه عصبی 61
3-8 مقایسه نتایج حاصل از هر دو روش رگرسیون خطی و شبکه عصبی مصنوعی 61
فصل چهارم: نتایج و یافته‌ها 62
4-1 مقدمه 63
4-2 تحلیل توصیفی داده ها و بررسی فرضیه نرمال بودن متغیرها 63
4-3 بررسي ضریب همبستگي پيرسون66
4-4 بررسي فرضیات تحقيق67
4-5 شبيه سازي با شبکه‌های عصبی75
4-6 مقایسه شبکه عصبی منتخب و رگرسیون خطی با استفاده از معیارهایMSE و ضریب تعیین78
فصل پنجم: نتیجه گیری و جمع بندی80
5-1 مقدمه81
5-2 پاسخ به سوالات تحقیق81 5-3 نتیجه گیری82
5-4 پیشنهاد برای تحقیقات آتی82
منابع84
پیوست‌ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………..87
فهرست جداول
2-1 جدول حق بیمه‌های عمر (میلیون دلار)……………………………………20
2-2 چکیده اثر متغیرهای توضیجی بر تقاضای بیمه عمر در تحقیقات خارجی26
4-1 تحلیل توصیفی داده ها64
4-2 آزمون کولموگروف-اسمیرنف66
4-3 بررسی مقدار همبستگی 67
4-4 برازش مدل رگرسیونی به متغیر تولید ناخالص داخلی 68
4-5 برازش مدل رگرسیونی به متغیر تورم 70
4-6 برازش مدل رگرسیونی به متغیر مصوبه مجلس اجباری شدن حق بیمه های عمر کارکنان دولت 72
4-7 بررسی معناداری مدل رگرسیونی 74
4-8 بررسی ضرورت وجود متغیرها در مدل 74
4-9 بررسی عملکرد شبکه های مورد استفاده 77
4-10 بررسی عملکرد مدل‌های مورد استفاده 79
فهرست اشکال
نمودار1-2سيستم ديناميك ناشناخته32
نمودار 4-1 هیستوگرام بررسی نرمال بودن متغیر حق بیمه‌های عمر64
نمودار 4-2 هیستوگرام بررسی نرمال بودن متغیر تورم65
نمودار 4-3 هیستوگرام بررسی نرمال بودن متغیر تولید ناخالص داخلی65
نمودار 4-4 نمودار باقیماندهها در مقابل مقادیر پیش‌بینی شده68
نمودار 4-5 نمودار احتمال نرمال69
نمودار 4-6 هیستوگرام باقیمانده ها69
نمودار 4-7 نمودار باقیماندهها در مقابل مقادیر پیش‌بینی شده70
نمودار 4-8 نمودار احتمال نرمال71
نمودار 4-9 هیستوگرام باقیمانده ها 71
نمودار 4-10 نمودار باقیماندهها در مقابل مقادیر پیش‌بینی شده72
نمودار 4-11 نمودار احتمال نرمال73
نمودار 4-12 هیستوگرام باقیمانده ها 73
نمودار 4-13 نمودار رگرسیون شبکه عصبی با الگوریتم آموزشی گرادیان کاهشی با معماری 3-30-177
نمودار 4-14 نمودار رگرسیون شبکه عصبی با الگوریتم آموزشی لونبرگ مارکواردت با معماری 3-30- 178
نمودار4-15 رگرسیون شبکه عصبی با الگوریتم آموزشی گرادیان کاهشی با نرخ یادگیری انطباقی با معماری 3-30- 178

فصل اول
کلیات تحقیق
مقدمه
پیش‌بینی، به معنی برآورد موقعیت‌های ناشناخته است. درسالهای اخیر، پیش‌بینی با توجه به اینکه درکی از آینده در اختیار مدیران قرار می‌دهد، به ابزاری بسیار کارآمد برای مدیران تبدیل شده است و در زمینه های اقتصادی، بازرگانی، سیاسی و… پیش‏بینی به عنوان یکی از شاخه‏های مهم علمی مطرح شده است و روزبه‏روز توسعه و پیشرفت می‏نماید. به دلیل وجود تعداد زیاد از متغیرهای تأثیرگذار در عملکرد سیستم، مدیران سعی در روی آوردن به روش‏هایی در پیش‏بینی دارند که به واسطه آنها تخمیمن‏هایشان به واقعیت نزدیک و خطایشان بسیار کمتر باشد. علاوه براین موارد، پیش‌بینی نقش مؤثری در سیاست‌گذاری‌های دولت دارد چرا که دولت‌ها سیاست‌های خود را نه صرفاً برمبنای وضع موجود، بلکه برمبنای پیش‌بینی‌های کوتاه وبلند مدت از متغیرهای کلیدی اقتصادی از جمله میزان سرمایه‌گذاری تدوین نموده و به مورد اجرامی‌گذارند. بدیهی است که میزان صحت پیش‌بینی از جمله رموز موفقیت این سیاست‌ها می‌تواند به شمار آید. در سالهای اخیر و با پیدایش روش‌های نوین در پیش‌بینی مانند شبکه‌های عصبی مصنوعی و منطق فازی، چالش جدیدی در علم پیش‌بینی مطرح شده است و آن انتخاب روش مناسب پیش‌بینی است که با ارزیابی عملکرد هر یک از روش‌های پیش‌بینی عملی می‌باشد.
کلمه «بیمه» از زبان اردو گرفته شده و به معنای«ضمانت» است و به معنی عام « ضمانت جان یا مال» نیز به شمار می‌رود. در صنعت بیمه، افراد با پرداخت مبلغی، مسئولیت کالا، سرمایه و جان خود را به عهده دیگری می گذارند تا در هنگام بروز حادثه و زیان، شخص بیمه کننده، زیان وارده را جبران کند. بنابراین می‌توان در تعریف بیمه چنین عنوان کرد: «بیمه عملی است که به موجب آن بیمه‌گر در مقابل دریافت مبلغی به نام “حق بیمه” و به موجب مقررات خاص، خسارات را جبران می کند و بدین ترتیب بیمه، باعث نوعی اطمینان در مقابل خطرهای احتمالی تلقی می‌گردد. زندگی روزمره بشری همواره دستخوش تحولات و حوادث غیر قابل پیش‌بینی است که در برخی موارد این حوادث چنان خسارتی بار می آورند که زندگی عادی انسان و جریان معمول فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی را با اختلال مواجه می سازد و ممکن است در سطوح خرد و کلان صدمات اساسی را وارد سازد. در این جاست که صنعت بیمه، می‌تواند نقش تعیین کننده‌ای در جهت رفع این مشکلات در سطح خرد یعنی در خانواده و در سطح کلان یعنی در بخش‌های اداری، موسسات تولیدی، خدماتی و اقتصادی داشته باشد. بنابراين بيمه، با ايجاد آرامش، اطمينان و اميد به زندگي و فعاليت كم‌خطر براي شهروندان و فعالان اقتصادي از يك سو و تجهيز منابع سرمايه‌گذاري از سوي ديگر، نقش قابل ملاحظه‌اي در رشد و توسعه اقتصادي جوامع ايفا ميكند.جایگاه بیمه در قانون اساسی ایران نیز حایز اهمیت است به طوری که مطابق اصل ۲۹ قانون اساسی: بر خورداري از تامين اجتماعي از نظر باز نشستگي ، بيكاري، پيري ، از كارافتادگي ، بي سرپرستي ، در راه‌ماندگي ، حوادث و سوانح و نياز به خدمات بهداشتي و درماني و مراقبت‌هاي پزشكي بصورت بيمه و غيره حقي است همگاني . دولت مكلف است طبق قوانين از محل درآمدهاي عمومي و درآمدهاي حاصل از مشاركت مردم ، خدمات و حمايت‌هاي مالي فوق را براي يك يك افراد كشور تامين كند. از طرفی با تقسیم بندی انواع پس‌انداز در دو دسته مالی و غیر مالی بیمه عمر را می‌توان جزو دسته پس‌اندازهای غیر مالی در نظر گرفت که دارای قابلیت تحریک بازار سرمایه و تامین نیاز های مالی برنامه‌های توسعه می‌باشد. مطالعات نشان می‌دهد که نسبت پس‌انداز به تولید ناخالص ملی در 14 کشور از 20 کشوری که دارای بیشترین رشد اقتصادی بودند بالغ بر 25 در صد بوده است.در ابلاغیه سیاست‌های کلی برنامه پنجم بر رشد مناسب اقتصادی با تأكید بر تحقق رشد «مستمر و پرشتاب» اقتصادی به میزان «حداقل 8 درصد نرخ رشد سالیانه تولید ناخالص داخلی» اشاره شده است که این مهم بر اساس چند محور از جمله توسعه سرمایه‌گذاری از طریق كاهش شكاف پس‌انداز – سرمایه‌گذاری با حفظ نسبت پس‌انداز به تولید ناخالص داخلی حداقل در سطح 40 درصد و جذب منابع و سرمایه‌های خارجی باید صورت پذیرد.(کربلایی، 88) لذا سرمایه‌گذاری بیمه عمر با داشتن خاصیت غیرمالی بودن می‌تواند یکی از ارکان نیل به این هدف باشد و شکاف بین میزان پس‌انداز و سرمایه‌گذاری را کاهش دهد.
اقتصاد کشور و صنعت بیمه رابطه‌ای دوسویه دارند که تقویت هر کدام موجب بهبود دیگری می‌شود. از طرفی با توسعه اقتصادی و افزایش قدرت خرید افراد یک کشور تقاضا برای محصولات بیمه‌ای افزایش می‌یابد و از طرف دیگر افزایش فروش محصولات بیمه و تابع آن افزایش ذخایر فنی ناشی از آن موجب افزایش بهره‌وری افراد جامعه، توسعه سرمایه‌گذاری و درنتیجه توسعه اقتصادی کشور می‌شود. علیرغم رشد نسبت سهم حق بیمه‌های عمر به کل حق بیمه‌های دریافتی در دنیا این شاخه از بیمه در ایران پیشرفت قابل توجهی نداشته است.بيمه‌هاي زندگي شامل بيمه عمر به شرط فوت، بيمه‌هاي عمر به شرط حيات، بيمه حوادث خانواده و حوادث انفرادي مي باشد كه چندين سال است كه در ايران توسط شركتهاي بيمه ارائه مي‌گردد. در تحقیق حاضر حق بیمه‌های زندگی یا عمر را که شامل تمامی موارد فوق می‌شود در نظر می‌گیریم.
در این تحقیق سعی داریم با کاربست تکنیک‌های هوش مصنوعی از جمله شبکه‌های عصبی مصنوعی به تبیین هرچه بهتر رابطه متغیرهای اقتصادی اجتماعی و میزان تقاضا برای بیمه‌های عمر بپردازیم. بدون شک پیش‌بینی درست باعث بهبود تصمیم گیری و متعاقب آن برنامه ریزی درست و در نهایت افزایش اثربخشی می‌شود. در مطالعات پیشین اغلب محققان با استفاده از مدل‌های اقتصادی و اقتصادسنجی کلاسیک،از جمله رگرسیون ، سری های زمانی و تابع تقاضای ریاضی پیش‌بینی‌هایی را انجام داده‌اند و در یک مورد تنها از شبکه‌های عصبی مصنوعی برای پیش‌بینی استفاده شده است.
شبكه عصبي مصنوعي نامي نه‌چندان نوين در علوم مهندسي است كه به‌طور ابتدايي و آغازين درسال 1962 توسط فرانك روزن بلات و در شكل جدي و تأثيرگذار در سال 1986 توسط رومل‌هارت و مك‌كلند با ابداع و ارائه مدل پرسپترون بهبود يافته به جهان معرفي شد. اين شيوه از ساختاري نروني و هوشمند با الگوبرداري مناسب از نرون‌هاي موجود در مغز انسان سعي مي‌كند تا از طريق توابع تعريف شده رياضي رفتار درون‌سلولي نرون‌هاي مغزرا شبيه‌سازي كند و از طريق وزن‌هاي محاسباتي موجود در خطوط ارتباطي نرون‌هاي مصنوعي ، عملكرد سيناپسي را در نرون‌هاي طبيعي به مدل درآورد. ماهيت و ذات تجربي و منعطف اين روش باعث مي‌شود تا در مسائلي مانند مقوله پيش بينی كه يك چنين نگرشي در ساختار آن‌ها مشاهده مي‌شود و از رفتاري غيرخطي برخوردار هستند، به خوبي قابل استفاده باشد(بلوچیان و بلوچیان، 1391).
دراین تحقیق بااستفاده ازاطلاعات سالنامه های آماری بیمه و بانک مرکزی، به پیش‌بینی تقاضا برای بیمه عمر با استفاده ازشبکه‌هاي عصبی مصنوعی با رویکرد ساختاری و مدل‌های خطی رگرسیون پرداخته میشود. اطلاعات مربوط به نرخ تورم و تولید ناخالص داخلی و مصوبه مجلس درباره اجباری شدن بیمه عمر برای کارکنان دولت به عنوان اطلاعات ورودي استفاده می‌شوند. درانتها به‌منظور بررسی بیشتر توانایی این سیستمهاي هوشمند، نتایج حاصل ازآنالیزرگرسیون با نتایج شبکه‌هاي عصبی مقایسه می‌گردند. به منظور پیش‌بینی تقاضا برای بیمه عمر با استفاده ازشبکه‌هاي عصبی از الگوریتم پس‌انتشارخطا جهت آموزش و تست و اعتبار سنجی شبکه بهره برده می‌شود. همچنین ساختارهایی با توپولوژی‌ها و الگوریتم‌هاي یادگیري مختلف نیز به کار برده می‌شوند تا بتوان بهترین الگوي تطبیق داده شده با شرایط موجود را انتخاب کرد. درپیش‌بینی تقاضای بیمه عمر همچنین از مدل‌های خطی رگرسیون استفاده می‌شود. درنهایت نتایج حاصل از کلیه مدلها با استفاده از معیار های 1MSE،2R(ضریب تعیین) مقایسه می‌گردند. دراین ‌تحقیق‌ به منظور پیاده‌سازی شبکه‌های عصبی ازمحیط MATLAB استفاده میشودکه نرم‌افزار جامعی براي برنامه نویسی الگوریتم‌ها و قوانین شبکه‌هاي عصبی می باشد و نرم‌افزار تحلیل رگرسیون SPSS می‌باشد.
1-2 تعريف مساله و سئوالات اصلي تحقيق
در راستاي پیش‌بینی تقاضا برای بیمه عمر در ایران با استفاده از شبكه‌هاي عصبي سئوالات زير مطرح است:
ساختار، محتوا و الگوریتم آموزشی مناسب برای پیش‌بینی کدام است؟
آیا در فرآیند نیازی به پیش پردازش داده ها داریم؟ روش مناسب در صورت لزوم کدام است؟
در پیش‌بینی تقاضا برای بیمه عمر از چه متغیرهایی به عنوان متغیر ورودی می‌توانیم استفاده کنیم؟
کدام یک از روش‌ها برای پیش‌بینی تقاضا برای بیمه عمر مناسب تر است؟
فرضيه‌های تحقیق :
1-3-1 فرضیه اصلی
با توجه به قابليت‌هاي به اثبات رسيده شبكه‌هاي عصبي در زمينه‌هاي مرتبط، فرض ما اين است كه شبكه‌هاي عصبي مي‌توانند به‌عنوان ابزار مناسبي در پیش‌بینی تقاضا برای بیمه عمر در ایران به‌كار گرفته شوند.
1-3-2 فرضیه های فرعی
تولید ناخالص داخلی بر (حق بيمه‌هاي عمردريافتي) تاثیر معنی داری دارد.
تورم بر (حق بيمه‌هاي عمردريافتي) تاثیر معنی داری دارد.
مصوبه مجلس مبنی بر اجباری شدن بیمه عمر کارکنان دولت بر (حق بيمه‌هاي عمردريافتي) تاثیر معنی داری دارد.
اهداف تحقيق
اهداف اصلی تحقیق
اصلي‌ترين هدف اين تحقيق بررسی قدرت شبکه‌های عصبی مصنوعی در پیش‌بینی تقاضا برای بیمه عمر است.
هدف دیگری که در این تحقیق دنبال می‌شود شناسایی شبکه عصبی مناسب برای پیش‌بینی تقاضا برای بیمه عمر در ایران است.
1-4-2 اهداف فرعی تحقیق
بررسی رابطه بین رگرسورهای تحقیق و متغیر وابسته است.
روش تحقيق
روش انجام تحقيق به صورت علی و توصیفی از طريق مطالعه طرح‌ها و روش‌هاي مختلف موجود در راستاي موضوع تحقيق و نيز به صورت تطبيقي از طريق مقايسه با روش‌هاي مرتبط موجود خواهد بود. لازم بذکر است که تحقیق حاضر از نوع تحقیقات کاربردی می باشد.
مراحل انجام تحقيق
شناسايی وبيان کامل مساله (منظورازمساله،پیش‌بینی تقاضای کلان بیمه عمر در ایران است)
بررسی فعاليت‌های پیشین و همراستا با این مساله و بررسی جنبه نوآور بودن تحقیق حاضر
بررسی روش‌هاي موجود
شبيه‌سازي شبکه عصبی و ارائه نتایج شبیه سازی
مقايسه نتايج آماري حاصل از شبيه‌سازي با نتايج روش‌هاي دیگر مورد استفاده در این تحقیق
ارزيابي نتايج و نتيجه‌گيري
ساختار پايان‌نامه
فصل دوم به بررسی مقوله بیمه و بیمه عمر و مروري بر برخی از مطالعات انجام شده در این حوزه و حوزه های مشابه، بررسی مبانی نظری تحقیق و شرح مختصری از متغیرهای تحقیق اختصاص دارد. در فصل سوم ضمن ارائه روش رگرسیون خطی و مرور متدولوژی آن به بررسی روش‌های مبتنی بر شبکه‌های عصبی پرداخته و به تشریح شبکه‌های عصبی پرسپترون چند لایه با الگوی آموزشی پیشخور می پردازیم. در فصل چهارم ضمن ارائه نتایج حاصل از پیاده سازی هر دو روش رگرسیون خطی و شبکه عصبی مصنوعی به ارزیابی عملکرد آنها بر اساس معیارهای منتخب از میان معیارهای معرفی شده در متون مختلف می پردازیم. و فصل پنجم به بررسی پاسخ سوالات تحقیق و ارائه یک جمع بندی از نتایج تحقیق اختصاص دارد.
فصل 2
مروری بر ادبیات موضوع
2-1مقدمه
در این فصل قصد داریم به مرور ادبیات موضوع بپردازیم. در ابتدا تعاریف لازم ارائه می شوند و پس از مطالعه ای بر تاریخ تحول صنعت بیمه و بررسی اصول حاکم بر قراردادهای بیمه‌عمر، مروری بر مطالعات پیشین در حوزه مورد مطالعه خواهیم داشت و در انتها مبانی نظری مورد بررسی قرار خواهند گرفت.
2-2تعریف بیمه
از بیمه تعاریف متعددی به عمل آمده که آشناترین آن ماده 1 قانون بیمه مصوب 1316 است که عقد بیمه را این چنین تعریف می‌کند «بیمه عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد می کند در ازاء پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر، در صورت و قوع یا بروز حادثه، خسارت وارده بر او را جبران نموده و یا وجه معینی را بپردازد. متعهد را بیمه‌گر، طرف تعهد را بیمه‌گذار ، وجهی که بیمه‌گذار به بیمه‌گر می پردازد حق بیمه و آنچه را بیمه می‌شود موضوع بیمه می نامند.» (کریمی، 1391)
در این تعریف ، رابطه حقوقی بین بیمه‌گر و بیمه‌گذار به وجود می آید و بیمه‌گر تعهداتی راقبول می کند که که تحت شرایطی معین و در صورت بروز حادثه ای که در تعهد اوست که از بیمه‌گذار رفع زیان نماید. این تعریف هر چند روشن و صریح بوده و رابطه حقوقی بیمه‌گر و بیمه‌گذار را مطرح می نماید که بیمه‌گذار با انعقاد قرار داد و پرداخت حق بیمه، جبران خسارت‌های احتمالی را به بیمه‌گر واگذار می نماید ولی به هر حال بی عیب و ایراد نیست و به دلایل زیر تعبیر دقیق و کاملی از بیمه به دست نمی دهد زیرا :
این تعریف صرفا بیمه اشخاص و اموال را شامل می‌شود . زیرا قید عبارت «خسارت وارده بر او » مشخص میکند که آنچه مایملک بیمه‌گذار است در حیطه این تعریف می باشد و بنابراین شامل بیمه مسئولیت نمی‌گردد.( هر چند در ماده 4 تصریح گردید است موضوع بیمه می‌تواند مسئولیت بیمه‌گذار را نیز شامل شود).
این تعریف حتی بعضی از رشته‌های اشخاص را نیز شامل نمی‌شود. زیرا که انجام تعهد بیمه‌گر را مستلزم وقوع حادثه دانسته، حال آنکه در بعضی از رشته‌ها مثل بیمه عمر به شرط حیات اجرای تعهد بیمه‌گر مستلزم وقوع حادثه نیست.
در تعریف بیمه به ماهیت تعاونی بودن بیمه که علت و فلسفه وجودی پیدایش بیمه می‌باشد نیز اشاره‌ای نگردیده است.
در تعریف بیمه به جنبه‌های فنی و نقش مفاهیم آماری محاسبات ریاضی بیمه توجهی نشده است. با توجه به موارد یاد شده می‌توان بیمه را به شرح زیر تعریف نمود.
بیمه عقدی است تعاونی، که بر اساس قانون اعداد بزرگ و علم آمار و تقسیم‌پذیری ریسک شکل گرفته و به موجب آن موسسه و یا صندوق مشترکی به نام بیمه‌گر با متشکل کردن گروهی از افراد جامعه به نام بیمه‌گذار که در طبقه ریسک مشابهی قرار داشته و از حیث اقتصادی دارای منافع مشترک می‌باشند و با دریافت وجوهی معین از آنان که حق بیمه نامیده می‌شود متعهد می‌گردد در صورتی که وقوع حوادث تحت پوشش بیمه موجب بروز زیان گردد، نسبت به جبران خسارت‌های وارده بر هر یک از بیمه‌گذاران اقدام نماید. در این توصیف دو مشخصه بارز مشاهده می‌شود:
الف – بیمه فرآیند یک عملیات واسطه گری مالی با ماهیت تعاونی می‌باشد که در آن چرخه تولید معکوس شده و مصرف کننده (بیمه‌گذار) قبل از آنکه خدماتی دریافت نماید بهای آن را می‌پردازد.
ب – عملیات بیمه‌ای باید از نظر فنی توجیه پذیر بوده و منحصر و محدود به قبول تعداد اندکی از خطرها نباشد(گلچینیان، 1387).
2-3 انواع بیمه
طبقه بندی های مختلفی برای انواع بیمه ارائه شده است ولی به طور کلی انواع بیمه را می‌توان چنین عنوان کرد:
2-3-1بیمه‌های اجتماعی (اجباری)
این بیمه‌ها، بیمه‌های اجباری یا بیمه‌های ناشی از قانون نیز خواند می شوند. بیمه‌های اجتماعی به سلسله خدماتی اطلاق می‌شود که در راه ایجاد رفاه عمومی برای همگان یا به خاطر طبقه معینی صورت می‌گیرد. ممکن است منابع مالی آن را دولت تعیین (مانند بیمه خدمات بهداشتی و درمانی برای معلولان)، یا با پرداخت های بیمه بیمه‌شدگان تامین گردد (مثل بیمه‌های آزاد)، یا اشخاص ثالث مکلف به تادیه آن گردند (مانند کارفرمایان در بیمه‌های اجباری که باید مبالغی را برای بیمه کارگران خود بپردازند) به هر حال، این پرداختها سازمان و تشکیلات مجزا می خواهد که باید با حداقل هزینه اداره شود زیرا غرض از تاسیس بیمه‌های اجتماعی، بیشتر جنبه تعاونی آن بوده است نه جنبه بازرگانی. به همین لحاظ در همه کشورهای جهان، واژه اجتماعی را به آن الحاق کرده اند و به جای بیمه، عنوان «بیمه‌ها» را به کار برده اند، زیرا همواره سعی شده است که نیازهای اجتماعی بیمه شدگان مشمول این نوع بیمه قرار گیرد (کریمی، 1386).
بیمه‌های اجتماعی بیشتر در مورد کارگران و طبقات کم درآمد جامعه کاربرد دارد یعنی افرادی که از یک طرف نیروی تولیدی جامعه محسوب می‌شوند و از طرف دیگر، خود کمتر به فکر تامین آتیه و معیشت خود هستند. در نتیجه دولت در جهت حمایت از این قشر، به موجب قانون، ایشان را زیر چتر حمایت بیمه‌های اجتماعی قرار می دهد. ویژگی های بیمه‌های اجتماعی این است که اولا شخص دیگری در پرداخت قسمت اعظم حق بیمه مشارکت دارد و درصد کمتری را بیمه شده می پردازد. ثانیا برخلاف بیمه‌های بازرگانی که حق بیمه متناسب با ریسک تعیین می‌شود، در بیمه‌های اجتماعی حق بیمه درصدی از حقوق یا دستمزد بیمه شده است و ارتباطی با ریسک ندارد (کریمی، 1386).
سعی شده است که بیمه‌های اجتماعی در جهت تسهیل امکانات و تامین زندگی حال و آینده اشخاص و اجتماع بسیار مفید و موثر باشد. می‌دانیم که پیشوایان دینی و علمای بزرگ همواره به اصل تعاون اجتماعی متکی بوده‌اند و فکر دستگیری از بیکاران و فقرا و بیماران همیشه مدنظر آنان بوده است. مساله وقف و خمس و زکات در اسلام نمونه بارزی از مظاهر تعاون است. مکاتب مختلف فلسفی و اجتماعی نیز همیشه به انحای گوناگون از این نظریه ها پشتیبانی کرده‌اند، به ویژه اینکه با تعمیم بیمه‌های اشخاص و وقوف به مزایای بیشمار آن، این فکر پیدا شده است که شایسته است این نوع از انواع بیمه نیز اجباری و همگانی شود (پیرهادی، 1378-88).
بیمه‌های اجتماعی (اجباری در ایران) نخستین بار در سال 1322 به موجب قانون بیمه کارگران دولتی و غیر دولتی، تامین کارگران در مقابل خطر فوت، نقص یا از کار افتادگی اعضای بدن، هزینه معالجه و دستمزد در مدت بستری شدن و حوادث کار بوجود آمد.
در قانون اساسی نیز به موجب اصل 29 از فصل سوم (حقوق ملت) آورده شده است که «در برخورداری از تامین اجتماعی از نظر بازرنشستگی، بیکاری، پیری، از کار افتادگی بی سرپرستی، در راه ماندگی، حوادث و سوانح، نیاز به خدمت بهداشتی و درمانی و مراقبتهای پزشکی به صورت بیمه و غیره حقی است همگانی». بنابراین دولت مکلف گردیده این قبیل تامینات را از محل درآمدهای عمومی جامعه فراهم آورده و در حال حاضر تامین اجتماعی به این امر مبادرت می‌ورزد(دستباز، 1372).
2-3-2 بیمه‌های بازرگانی (اختیاری)
بیمه‌های بازرگانی، بیمه‌های اختیاری نیز نامیده می‌شوند و در آن بیمه‌گذار به میل خود و آزادانه به تهیه انواع پوششهای بیمه‌ای بازرگانی اقدام می‌کند. در بیمه‌های بازرگانی، بیمه‌گذار وبیمه‌گر در مقابل هم متعهد هستند. بیمه‌گر در مقابل دریافت حق بیمه از بیمه‌گذار ،تأمین بیمه‌ای در اختیار او قرار می دهد. فعالیت بیمه‌ای بازرگانی بر این اصل استوار است که اشخاص بر حسب نوع زندگی، مقدار دارائی، نوع فعالیت و نگاه به آینده نگران حوادث و وقایع گوناگونی هستند که خسارت یا هزینه آنها بسیار بیشتر از توانایی مالی آنها و خیلی گسترده تر از پوشش‌های محدود نظام بیمه‌های اجتماعی است. شرکت های بیمه برای ارائه پوشش در قبال این گونه خطرها به وجود آمده اند و با استفاده از شبکه فروش نمایندگان و کارگزاران بیمه به عرضه خدمات بیمه‌ای می پردازند. بنابراین صنعت بیمه، بخش عرضه کننده خدمات بیمه‌ای است و هنگامی که این عرضه با تقاضای بیمه‌گذاران همراه شود، بازار بیمه تشکیل می‌شود (ثبات، 1377).
بیمه‌های بازرگانی به بیمه‌های اشیاء، مسئولیت، زیان پولی و بیمه اشخاص تقسیم می‌شود.
بیمه‌های اشیاء : در این نوع بیمه، موضوع تعهد بیمه‌گر شیئی است،‌یعنی آنچه قابل تبدیل به وجه نقد است. بیمه اشیاء قراردادی برای جبران زیان وارده و پرداخت غرامت است. از مهمترین ویژگی انواع بیمه‌های اشیاء، خسارتی بودن آنهاست. حداکثر تعهد بیمه‌گر تا سقف مبلغ بیمه شده خسارت وارده به بیمه‌گذار است یعنی بیمه‌گذار بعد از دریافت غرامت وضعی بهتر از زمان قبل از بروز حادثه نخواهد داشت. بیمه‌های اشیاء متنوع ترین شاخه بیمه‌های بازرگانی است. برخی از انواع بیمه‌های اشیاءعبارتند از :
1-بیمه آتش‌سوزی،انفجار، صاعقه و خطرهای اضافی نظیر سیل،زلزله،طوفان،شکست شیشه،ترکیدگی لوله آب،ضایعات ناشی از بارش برف وباران،دزدی و…    2- بیمه اتومبیل (بدنه ،شخص ثالث وسرنشین) 3- بیمه محصولات کشاورزی  4- بیمه هواپیما  5- بیمه مهندسی  6- بیمه کشتی 7- بیمه حمل ونقل کالا و…
بیمه مسئولیت:  بیمه مسئولیت بیمه‌ای است که مسئولیت مدنی بیمه‌گذار را در قبال اشخاص ثالث بیمه می‌کند. بنابر یک اصل حقوقی، هرکس مسؤول زیان و خسارتی است که به جان و مال اشخاص دیگر وارد می‌آورد(کریمی ، 1391). برخلاف بیمه‌های اموال که دارائی متعلق به بیمه‌گذار مستقیما بر اثر حادثه کاهش می‌یابد، در بیمه‌های مسئولیت به اشیا و اموال بیمه‌گذار مستقیما خسارتی وارد نمی‌شود، بلکه خسارت، جنبه غیرمستقیم دارد و بالتبع مسئولیت مدنی بیمه‌گذار مورد پیدا می‌کند. یعنی ابتدا دارایی دیگران آسیب می‌بیند و سپس به تبع آن به سبب مسئولیت بیمه‌گذار، خسارت متوجه وی می‌شود (صالحی، 1377).
بیمه‌های مسئولیت خود به دو نوع تقسیم می‌شوند، بیمه‌های مسئولیت مدنی حرفه‌ای و بیمه مسئولیت محصول که برخی ازنمونه‌های آنها به قرار ذیل می‌باشند :
1-    بیمه مسئولیت مدنی مالکان، موجران و مستأجران
2-    بیمه مسئولیت جرح بدنی
3-    بیمه مسئولیت مدنی خسارتهای مادی وارده به اشخاص ثالث
4-    بیمه هزینه‌های درمانی
5-    بیمه مسئولیت قراردادی از نوع خاص
6-     بیمه مسئولیت امین
7-    بیمه مسئولیت مقاطعه‌کاران و تولیدکنندگان
8-    بیمه مسئولیت آسانسور
9-    بیمه مسئولیت مالکان و مقاطعه‌کاران
10- بیمه مسئولیت براساس قرارداد مبدأ
11- بیمه مسئولیت کالا
12- بیمه مسئولیت فروشندگان ناشی از مسئولیت تولیدکننده
13- بیمه مسئولیت پس از تکمیل طرح و تولید کالا
14- بیمه مسئولیت قراردادی(مسئولیت مفروض)
15- بیمه مسئولیت  جامع عمومی
16- بیمه نامه جامع مسئولیت شخصی
17- بیمه مسئولیت حرفه‌ای
18- بیمه مسئولیت ناشی از داشتن وسیله نقلیه موتوری(بیمه شخص ثالث اتومبیل) (احمدی، 1380).
بیمه زیان پولی: در بیمه زیان پولی ، موضوع بیمه میزان معینی پول است که بیمه‌گر به دلیل عدم ایفای تعهد بیمه‌گذار می پردازد.انواع بیمه‌های زیان پولی عبارتند از: 1- بیمه اعتبار 2- بیمه تضمین 3- بیمه عدم النفع 4- بیمه صداقت وامانت (کریمی، 1386).
2-3-3 بیمه اشخاص:در بیمه اشخاص موضوع تعهد بیمه‌گر، فوت یا حیات یا سلامت بیمه شده است. در بیمه اشخاص بیمه‌گر نمی‌تواند غرامت وارده به بیمه‌شده را برآورده کند. تعیین سرمایه بیمه بر عهده بیمه‌گذار است.یکی از مهمترین رشته‌های بیمه‌ای در تمام دنیا بیمه عمر است. این اهمیت تا جایی است که در کشورهای پیشرو در صنعت بیمه، بیمه‌گران به دو دسته اصلی بیمه‌گر عمر و بیمه‌گر غیرعمر تقسیم می‌شوند و هرکدام در زمینه تخصصی خود فعالیت می‌کنند.جدا از این که این تخصص‌گرایی کارایی بیمه‌گران عمر را افزایش می‌دهد، اهمیت بیمه‌های عمر را نیز نشان می‌دهد. خطرات مطرح در بیمه‌های عمر دو خطر اصلی است که تحت عنوان عمر و حیات از آن نام برده می‌شود، یعنی مرگ یا زنده‌ماندن اشخاص موضوع این بیمه‌نامه است. لذا برای هرکدام از این موارد بیمه‌نامه‌های مجزا طراحی شده است.
انواع بیمه عمر
خطر فوت
تمام عمر
حق بیمه دایم
حق بیمه
موقت
سرمایه ثابت
سرمایه نزولی
سرمایه صعودی
مختلط
پس‌انداز
دو برابر حیات
دو برابر فوت
مستمری خانوادگی
بشرط حیات
سرمایه
با استرداد
بدون استرداد
مستمری
2-4 تاریخچه پیدایش بیمه
ابداع بیمه را نمی‌توان به فرد یا کشوری خاص نسبت داد. نخستین نوع بیمة معمول در میان بازرگانان، بیمة دریایی بوده است. نخستین قراردادهای بیمه در سدة هشتم / چهاردهم در اروپای غربی بسته شد و تا سدة دهم / شانزدهم، قراردادهای بیمه عمدتاً حول حمل ونقل دریایی منعقد می‌شد. سپس بتدریج و بنابر احتیاجات جوامع آن روز اروپای غربی انواع دیگر بیمه، از جمله بیمة آتش‌سوزی ، به وجود آمد. تمرکز جمعیت در شهرها و رشد و توسعة صنایع ، تمرکز کالاها در انبارها و جز آن، در قرن چهاردهم / بیستم موجب ازدیاد خطر و ضرورت توسعة هرچه بیشتر بیمه و ایجاد انواع بیمه‌های جدید شد. از سوی دیگر، براثر تحولات اقتصادی و اجتماعی در قرن اخیر (رکود بزرگ اقتصادی 1929ـ1933 و جنگ جهانی اول و دوم ) جنبه‌های اجتماعی بیمه بیشتر مورد توجه دولت‌ها قرار گرفت . دولت آلمان در فاصلة سالهای 1212/ 1833 و 1268/ 1889 نخستین سازمان بیمه‌های اجتماعی را ایجاد کرد که شامل بیمة بیماری، بیمة حادثة ناشی از کار و بیمة از کارافتادگی و سالمندی بود. از الگوی آلمان در اروپا و جاهای دیگر پیروی شد و تا سالهای دهة 1310/ 1930 بیمه‌های اجتماعی به امریکای لاتین ، ایالات متحده و کانادا گسترش پیدا کرد. پس از پایان جنگ جهانی دوم، بیمه‌های اجتماعی در بسیاری از کشورهای استقلال یافته در آفریقا، آسیا و منطقة کارائیب دایر شد. صدور بيمه نامه‌ عمر در اروپا چندين قرن سابقه دارد. براساس منابع منتشر شده صنعت بيمه، اگرچه اولين شركت بيمه عمر در اروپا در سال 1762 در انگليس تاسيس شد، اما حتي حدود دو قرن پيش از آن، در سال 1583 گروهي از تجار لندن، اولين بيمه نامه عمر به شكل امروزي آن را براي شخصي به نام ويليام گيبنس صادر كردند در همین دوره حساب احتمالات و محاسبات مالي، علم اكچوئري تولد يافت و از آن پس محاسبات بيمه عمر بر پايه محكم علمي استوار شد.نخستين بار در ايران، در سال 1314 شمسي يك تاجر تبريزي به نام جبار صالح نيا از نمايندگي يك شركت بيمه خارجي مستقر در ايران به نام ويكتوريا، اقدام به خريد بيمه‌نامه زندگي كرد. اگرچه اين نمايندگي بيمه، يك سال بعد منحل شد اما پورتفوي آن كه شامل 150 بيمه نامه، جمعا به مبلغ هشت ميليون ريال و با حق بيمه سالانه 400 هزار ريال بود، به شركت سهامي بيمه ايران كه در همان سال تاسيس شده بود انتقال يافت. سرمايه بيمه عمر تاجر تبريزي نيزدر انقضاي مدت از طرف شركت بيمه ايران پرداخت شد.
تاريخچه بيمه در جهان
بيمه كه شكل تكامل يافته تعاون وهمكاري بين افراد است از روزگار قديم وبه اشكال مختلف وجود داشته كه از جمله آنها می‌توان موارد زیر را نام برد:
1- هامورابي پادشاه بابل در2000 سال قبل از ميلاد مسيح قوانيني وضع كرده بود كه بر اساس آن كاروان هايي كه كالاهاي تجاري حمل مي كردند مورد حمايت قرار مي گرفتند؛ بدين صورت كه اگر مال التجاره هاي آنان مورد دستبرد،سرقت ويا حتي ساير حوادث قرار مي‌گرفت وبه آنها خسارت وارد مي شد اهالي شهر بلبل آن خسارتها را جبران مي كردند.
2- در مصرقديم، سنگتراشان و مومياگران قوانيني وضع كرده بودند كه در صورت فوت هر يك از اعضا سايرين هزينه هاي كفن ودفن او را بپردازند ويا وراث او را مورد حمايت قرار دهند .
3- بيمه به شكل واقعي – ونه امروزي – اولين بار براي حمايت كشتي هاي تجاري در برابر خطرات دريا و دزدان دريايي بوجود آمد . ساز وكار اين حمايت نيز از طريق وام دريايي بود؛ بدين صورت كه وام گيرنده متعهد بود چنانچه كشتي حامل كالاي او سالم به مقصد برسد مبلغي را به عنوان حق التضمين به وام دهنده بدهد ، اما اگر كشتي در اثر اين دو عامل از بين مي رفت وام دهنده از اصل و فرع وام خود صرفنظر می كرد.
تا قرن 14 ميلادي بيمه به شكل كنوني وجود نداشت وحتي بيمه‌هاي حمل ونقل دريايي كه قبل از اين زمان رايج بود منضم به قرارداد حمل و نقل كالا در كشتي بود وبه شكل مستقل نبود . قرن 14 مبدا پيدايش بيمه به شكل كنوني است ،از اواخر اين قرن قرارداد بيمه از قرارداد حمل كالا در كشتي جدا شد و پس از آن بيمه‌هاي مستقل به سرعت رشد كردند.
يك قرن پس از آن عده‌اي از بازرگانان وتجار حرفه خود را منحصرا بيمه‌گري قرار دادند وبدين ترتيب بيمه گري حرفه اي رسما از قرن 15 شروع شد.
از نظر تاريخي بيمه‌هاي دريايي قديمي ترين نوع بيمه‌ها هستند. پس از آن به ترتيب بيمه‌هاي آتش سوزي، عمر و ساير بيمه‌ها بوجود آمدند .
در مورد بيمه‌هاي آتش سوزي بايد بگوييم كه اين بيمه از گذشته هاي دور در برخي كشورهاي اروپايي نظير بلژيك وآلمان وجود داشته است. مثلا در قرن 16 ميلادي در شهرهاي شمالي آلمان نظير هامبورگ، شهرداري ها اداراتي بنام دفتر آتش تشكيل داده بودند كه در مقابل دريافت مبلغي ، خسارتهاي وارده به افراد بيمه شده را كه ناشي از آتش سوزي بود جبران مي كردند. اما رشد و توسعه بيمه آتش سوزي به آتش سوزي بزرگ لندن در سال 1666 باز مي گردد. اولين بيمه نامه عمر نيز در سال 1583 ميلادي (قرن 16) در كشور انگلستان صادر شد. بيمه‌هاي تامين اجتماعي نيز در يكصد ساله اخير پا به عرصه وجود گذاشتند.
لويدز لندن:در قرن 17 ميلادي قهوه‌خانه هاي لندن نه فقط به عنوان قهوه‌خانه بلكه به عنوان مراكزي شده بود براي دور هم جمع شدن افراد و از مسائل مختلف سخن به ميان آوردن وحتي انجام كارهاي مختلف نظير حراج كردن كالا و يا انجام معاملات بزرگ اقتصادي. در آن زمان صاحب يكي از قهوه‌خانه ها ادوارد لويدز بود كه به كار بيمه گري نيز مي‌پرداخت. قهوه‌خانه وي كه در سال 1691 تاسيس شده بود به زودي شهرت يافت ومركز بيمه‌هاي دریايي گرديد. پس از فوت لويدز خانواده اش حرفه اورا تا به امروز ادامه داده اند و هم اكنون موسسه لويدز از مراكز معتبر بيمه اي جهان است و در بسياري از كشورهاي جهان شعبه يا نمايندگي دارد.
دو قرن اخير نقطه اوج وگسترش صنعت بيمه در جهان بوده است . اين امر با تشكيل شركت‌هاي متعدد بيمه در قرن 18 ميلادي در انگلستان واروپاي شمالي شكل گرفت. عمده رشته‌هاي بيمه اي كه هم اكنون وجود دارند در همين يكي دو قرن اخير پديد آمده اند.
بخش دوم: تاریخچه بیمه در ایران
سابقه بیمه در ایران- البته نه به شکل امروزی آن- به بیش از 300 سال پیش میرسد. بر اساس اسناد تاریخی،در زمان شاه عباس صفوی (در حدود سال 1047ه ش) نوعی بیمه باربری در ایران مرسوم بوده است؛ بدین صورت که کاروان‌سرادار در نقش بیمه‌گر محموله کالای بازرگانان را در مقابل خطر دزدی و سرقت در داخل شهر و همچنین جاده‌های خارج شهر بیمه می‌کرده است .حق بیمه نیز معادل 2درصد ارزش کالا بوده است .
اما به رغم این سابقه، تا اوایل قرن نوزدهم که انواع مختلف بیمه به شکل نوین آن در کشورهای اروپایی، آمریکا و حتی هندوستان رایج بود در کشور ما خبری از آنها نبود.
نخستین گام در راه شروع فعالیت های بیمه‌ای در ایران در سال 1269 ه.ش برداشته شده است در این سال ، ناصر الدین شاه قاجار امتیاز تاسیس اداره بیمه و حمل و نقل را در سراسر ایران به لازار پولیا کف روسی برای مدت 75 سال وبه بهای ناچیزی فروخت. اما چون پولیا کف نتوانست ظرف مدت مقرر در قرارداد اداره بیمه را راه اندازی کند امتیاز مذکور خود به خود لغو شد .
شروع فعالیت بیمه‌ای در ایران به اوایل قرن 20 باز می‌گردد. در اوایل سلطنت احمد شاه قاجار دو شرکت بیمه روسی بنام های (نادژدا)و(کافکاز مرکوری) اولین شرکت‌های بیمه‌ای بودند که در ایران شروع به کار کردند. هر چند این دو شرکت همزمان با انقلاب جماهیر شوروی به کشور هایشان باز گشتند، اما پس از آنها شرکت‌های دیگری از کشورهای انگلیس ، آلمان و سوئیس فعالیت های بیمه‌ای را در ایران پی‌گرفتند.
سال 1310 نقطه عطفی در فعالیت بیمه‌ای در ایران است؛ در این سال قانون ونظام نامه ثبت شرکت‌ها به تصویب رسید ومتعاقب آن بسیاری از شرکت‌های خارجی اقدام به تاسیس شعبه یا نمایندگی در ایران نمودند.
تاسیس شرکت‌های بیمه‌ایرانی:”شرکت سهامی بیمه‌ایران ” به عنوان اولین شرکت بیمه‌ایرانی در16 شهریور 1314 پا به عرصه وجود گذاشت. در تاسیس این شرکت از تجربیات و امکانات شرکت بیمه انگلیسی پولند استفاده شد. متعاقب این امر، قانون بیمه‌ایران در اردیهبشت 1316 و در 36 ماده به تصویب مجلس رسید. این قانون هم اکنون قابلیت اجرایی خود را حفظ کرده است. اولین شرکت بیمه به نام ” بیمه شرق” در سال 1329 و پس از آن شرکت‌های بیمه ” البرز” و “آسیا” ، نیز در سال 1338 تاسیس شدند.
بیمه پس از انقلاب اسلامی ایران :در سال 1357 وقبل از پیروزی انقلاب اسلامی ، در مجموع 15 شرکت بیمه با ترکیب یک شرکت بیمه دولتی ( بیمه‌ایران)،12شرکت بیمه‌ای خصوصی(شامل:آسیا، البرز، دانا، آریا، امید، توانا، پارس، تهران، حافظ، شرق، ساختمان، ملی، کار)ودو نمایندگی بیمه خارجی ( اینگستراخ روسی، یورکشایرانگلیسی) در کشورفعالیت می‌کردند. با پیروزی انقلاب اسلامی صنابع مهم و بزرگ و از جمله صنعت بیمه، ملی شدند وفعالیت نمایندگی‌های خارجی نیز ممنوع شد.
13 آذر 1367 روز مهمی برای صنعت بیمه‌ایران محسوب می‌شود، زیرا در این روز قانون اداره بیمه به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و به موجب آن ، چهار شرکت بیمه‌ایران، آسیا، البرز، دانا در بازار کشور فعال شدند. در ضمن این روز ، ” روز بیمه” نام گرفت. در سال 1337 نیز شرکت بیمه ” صادرات و سرمایه گذاری ” با مشرکت بیمه مرکزی ایران ، شرکت‌های بیمه و بانک‌ها تاسیس شد که در ابتدا فقط در زمینه بیمه‌های اعتباری فعالیت می‌کرد، اما بعدا در سایر زمینه ها نیز بیمه نامه صادر نمود .
در تاریخ 6/6/1380 قانون تاسیس شرکت‌های بیمه غیر دولتی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و هم‌اکنون زمینه برای حضور مجدد شرکت‌های بیمه خصوصی فراهم گردیده و تعدادی از جمله شرکت سهامی بیمه رازی ، کار آفرین ، توسعه و پارسیان پا به منصه ظهور گذاشته‌اند.
2-5 اصول حاکم بر قراردادهای بیمه
اصل (حد اعلای) حسن نیت :
تمام قراردادها و عقود و روابط افراد مبتنی بر حسن نیت است در بیمه به علت ماهیت خاص آن خود حسن نیت از اهمیت خاصی برخوردار است با توجه به تنوع و تعدد بیمه نامه های صادره عملاً امکان شناسایی دقیق وضعیت دقیق بر اساس انجام بازدید و کارشناسی وجود ندارد. عملاً بیمه‌گران امکان انجام این کار را ندارند، لذا طرفین باید با اعتماد و اطمینان رابطه حقوقی خود را بنا نهند. از نظر قانون بیمه وظایفی برای بیمه‌گذار و بیمه‌گر در نظر گرفته شده است (در جهت اجرای اصل حسن نیت) که به شرح زیر است :
رعایت اصول حسن نیت از طرف بیمه‌گذار
برابر این اصل بیمه‌گذار موظف است هنگام بیمه نمودن و در کمال صداقت و امانت همه اطلاعاتی که بیمه‌گر لازم دارد تا ریسک را شناسایی و بیمه کند ارائه نماید. با توجه به اینکه بیمه‌گذار از خصوصیات کیفیات مورد بیمه احاطه کامل دارد طبعاً می‌تواند اطلاعات کامل را ارائه نماید لیکن این مهم با این ایراد مواجه است که بیمه‌گذار نمی‌داند چه خصوصیاتی از مورد بیمه را بیمه‌گر لازم دارد و یا چه خصوصیاتی برای بیمه‌گر مهم است از همین رو وظیفه بیمه‌گر است با تهیه پرسشنامه‌های کامل اطلاعاتی را که لازم دارد در آن درج نماید و از بیمه‌گذار بخواهد به آن‌ها پاسخ مناسب دهد و حتی‌الامکان ضمانت اجرای عدم پاسخ‌گوئی صحیح را به وی گوشزد نماید.
اصل حسن نیت از طرف بیمه‌گر
هر چند در عرف بیمه‌گری رعایت اصل حسن نیت از طرف بیمه‌گذار الزامی است، لیکن باید پذیرفت در رابطه حقوقی طرفین رعایت حسن نیت در هر دو طرف الزامی است. صدور بیمه نامه متناسب و به صورت شفاف با ضمانت اجرای لازم اولین و مهم‌ترین سند رعایت اصل حسن نیت از طرف بیمه‌گر است. درج مشخصات کامل مورد بیمه، تعهدات بیمه‌گر وظایف بیمه‌گذار و سایر اصول و قواعد لازم و مورد اجرا در عملیات بیمه‌گری اعم از صدور بیمه نامه و خسارت قابل پرداخت رعایت این اصل را تائید می‌نماید.
اصل غرامت یا اصل زیان :
هدف از انعقاد عقد بیمه‌ایجاد تأمین مناسب برای بیمه‌گذار و جبران زیان وارده او به گونه ای که وی را در وضعیت قبل از حادثه قرار دهد. هر چند خسارت وارده به بیمه‌گذار به صورت کامل قابل جبران نیست لیکن همواره بیمه‌گر سعی می‌نماید با صدور بیمه نامه مناسب به بیمه‌گذار در جبران خسارت کمک نماید. از طرف دیگر بیمه وسیله جبران خسارت است نه وسیله انتفاع بیمه‌گذار. استفاده غیر مجاز بیمه‌گذار از بیمه نامه سبب تحریک وی به ایجاد خسارت خواهد شد. در بیمه‌های غرامتی این اصل کاملاً صادق است لیکن در بیمه‌های اشخاص به لحاظ اینکه از اصل سرمایه و نه غرامت تبعیت می‌کند این اصل حاکم نمی‌باشد. در اجرای اصل زیان یا غرامت بیمه‌گذار باید موارد زیر را اثبات نماید :
اولاً : ثابت کند حادثه مورد بیمه اتفاق افتاده است.
ثانیاً : حادثه مورد بیمه برای وی خسارت ایجاد کرده است.
ثالثاً : بین وقوع حادثه و خسارت وارده رابطه علیت وجود دارد. خسارتی قابل جبران است که از خطرات تحت پوشش ایجاد شده باشد.
رابعاً : موجودیت و ارزش مورد بیمه را در لحظه حادثه ثابت نماید.
از همین رو در زمان جبران خسارت رعایت اصل حسن نیت و اخذ بیمه نامه متناسب موجب جبران خسارت واقعی خواهد شد لذا در خصوص اظهارات بیمه‌گذار در اعلام ارزش مورد بیمه حالات زیر متصور است :
تساوی سرمایه بیمه شده با قیمت واقعی مورد بیمه : در این حالت بیمه‌گر با رعایت شرایط قرارداد بیمه و بر اساس ماده 19 قانون بیمه، تفاوت قیمت مال بیمه شده بلافاصله قبل از حادثه را با قیمت باقی مانده آن بعد از حادثه را جبران می‌نماید، خسارت بیمه‌گذار به صورت کامل جبران می‌شود.
بالاتر بودن سرمایه بیمه شده از قیمت واقعی مورد بیمه : چنانچه بیمه‌گذار به هنگام بیمه نمودن به صورت عمد یا غیر عمد ارزش مورد بیمه بیشتر از ارزش واقعی بیمه نماید حالات زیر متصور است. – افزایش قیمت با قصد تقلب: برابر ماده 11 قانون بیمه اگر بیمه‌گذار با قصد تقلب مالش را زیاد بیمه کند عقد باطل می‌باشد علت صدور این حکم عدم رعایت عمدی اصل حسن نیت است. -افزایش قیمت بدون قصد تقلب:چنانچه بیمه بالاتر از ارزش واقعی عمدی نباشد بیمه‌گر تا ارزش واقعی تعهد دارد بیمه‌گر مازاد بر ارزش واقعی مال تعهدی ندارد. اخذ بیمه نامه مازاد بر ارزش واقعی حقی برای بیمه‌گذار ایجاد نمی‌نماید.
پایین‌تر بودن مبلغ بیمه شده از قیمت واقعی: چنانچه بیمه‌گذار مالش را کمتر از ارزش بیمه نماید به جهت اینکه بر ضرر خود اقدام کرده است بیمه‌گر خسارت کمتری پرداخت خواهد کرد. در این صورت بیمه‌گر بر اساس ماده 10 قانون بیمه خسارت را به نسبت ارزش بیمه شده با ارزش واقعی محاسبه و پرداخت خواهد



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید