موسسه آموزش عالي آمل ـ آمل(غيردولتي ـ غيرانتفاعي)
بررسی رابطه بین سطح ارگونومی و کیفیت ارائه خدمات به مشتریان
The survey of relationship between the ergonomics and quality customer service
استاد راهنما:
جناب آقای دکتر صالحی عمران
استاد مشاور:
جناب آقای دکتر حمیدرضا رضوی
نگارش: زهره مرادی
پايان نامه کارشناسي ارشد
رشته آموزش و بهسازی منابع انسانی))
زمستان 1393
تقدیر و تشکر
نخستین سپاس و ستایش از آن خداوندی است که بنده کوچکش را در دریای بیکران اندیشه، قطره‌ای ساخت تا وسعت آن را از دریچه اندیشه‌های ناب آموزگارانی بزرگ به تماشا نشیند. لذا اکنون که در سایه سار بنده نوازی‌هایش پایان‌نامه حاضر به انجام رسیده است. برخورد لازم می‌دانم تا مراتب سپاس را از بزرگوارانی به جا آورم که اگر دست یاریگرشان نبود، هرگز این پایان نامه به انجام نمی‌رسید.
ابتدا از استاد گرانقدرم جناب آقای دکتر صالحی عمران که زحمت راهنمایی این پایان نامه را بر عهده داشتند، کمال سپاس را دارم.
از استاد عالی قدرم جناب آقای دکتر رضوی که زحمت مشاوره این پایان نامه را متحمل شدند، صمیمانه تشکر می‌کنم.
سپاس آخر را به مهربان‌ترین همراهان زندگیم، به پدر، مادر تقدیم می‌کنم که حضورشان در فضای زندگیم مصداق بی‌ریای سخاوت بوده است.
چکیده
کار و انسان، دو جزء اصلی و تفکیک ناپذیر زندگی هستند که باید به گونه ای متناسب با یکدیگر برنامه ریزی شوند.زمانی کارکنان دارای عملکرد مطلوبی هستند که بتوان در سازمان بین ابعاد و توان فیزیکی، روانی و محیط کار سازگاری و تعادل ایجاد نمود به همین علت در مدل عملیاتی توسعه منابع انسانی برای افزایش کارایی و بهره وری عمدتا از ارگونومی استفاده می شود.دراین پژوهش محقق در صدد آن است سطح ارگونومی را در شرکت آب و فاضلاب مورد بررسی قرار دهد و ارتباط آن را با کیفیت خدمات به مشترکان سنجش نماید.دراین تحقیق ازمیان جامعه 453 نفری نیروی شاغل درشرکت،حجم نمونه 205 نفربرای موضوع ارگونومی انتخاب گردیده شدوازمیان جامعه نامحدودمشترک آب تاپایان نیمه دوم سال 93،حجم نمونه 384 نفربراساس جدول مورگان برای موضوع کیفیت خدمات انتخاب گردیده شده است.
ازجمله ابزارهایی که جهت گردآوری داده های میدانی درپژوهش حاضر،مورد استفاده قرارگرفته شده،پرسشنامه استانداردارگونومی وپرسشنامه استانداردسروکوال می باشد.باتوجه به نوع وماهیت فرضیات ازروشهای تحلیل توصیفی واستنباطی مناسب تجزیه وتحلیل آماری انجام می شود.
کلیدواژه ها :ارگونومی، کیفیت خدمات، توانمندسازی منابع انسانی
فهرست
عنوان صفحه
فصل اول کلیات9
1-1 مقدمه10
1-2اهمیت و ضرورت تحقیق11
1-3 فرضیه های تحقیق13
1-4 اهداف پژوهش14
1-5 معرفی متغییرها15
1-6 تعاریف اصطلاحات (تعریف مفهومی- تعریف عملیاتی)16
فصل دوم ادبیات تحقیق18
2-1 مقدمه19
2-2 تعاریف20
2-3مراحل توسعه ارگونومی24
2-4تاریخچه ارگونومی در ایران27
2-5 جنبه های بهداشتی ارگونومی29
2-6جنبه های اقتصادی ارگونومی30
2-7 هزینه های چهار گانه کار پژوهی31
2-8 ارگونومی و اتوماسون32
2-9 ارگونومی کامپیوتر33
2-10 ارگونومی و رنگ34
2-11 شرایط محیطی عامل موثر در کار کردن35
2-12 تاثیر عوامل ارگونومیک بر بهبود فعالیت مشاغل37
2-13 ارگونومی و استرس44
2-14 ارتباط ارگونومی با طراحی46
2-15 ارتباط بین ارگونومی و اقزایش بهره وری47
2-16 بررسی عوامل انسانی52
2-17چالش های ارگونومی58
2-18 مقدمه66
2-19 طبقه بندی خدمات69
2-20 مفهوم کیفیت69
2-21 اهمیت کیفیت خدمات71
2-22پیامدهای کیفیت خدمات72
2-23ارزیابی کیفیت خدمات در بخش عمومی72
2-24ابعاد کیفی خدمات75
2-25ابعاد مدیریت کیفیت جامع در بخش عمومی75
2-26 سنجش کیفیت خدمات82
2-27کیفیت الکترونیکی87
2-28 تشریح مدل شکافهای پنجگانه کیفیت خدمات90
2-29موانع بهبود کیفیت خدمات95
2-30چطور انتظارات در مورد خدمات شکل می گیرد96
2-31 چطور ادراکات افراد را در مورد خدمات شکل می گیرد96
2-32اهمیت کارکنان در ارائه خدمات با کیفیت97
2-33 پیشینه پژوهش99
2-34چارچوب نظری تحقیق103
فصل سوم روش اجرای تحقیق105
3-1 روش تحقیق106
3-2 متغییرها106
3-3دامنه متغییرها107
3-4 جامعه و نمونه آمار108
3-5 روش جمع آوری داده ها109
3-6 پرسشنامه ارگونومی110
3-7پرسشنامه کیفیت خدمات114
3-8 روایی و پایایی پرسشنامه116
فصل چهارم تجزیه وتحلیل داده‌ها119
4-1 مقدمه120
4-2تجزيه و تحليل توصیفی داده ها120
4 -3 توصیف متغیرهای تحقیق122
4-4آزمون نرمالیته متغیرهای تحقیق123
4-5آزمون فرضيات اصلی123
فصل پنجم نتايج و پيشنهادات تحقیق131
5-1مقدمه132
5-2نتيجه گيری از یافته ها133
5-3بحث وتفسير134
5-4 پیشنهادهای پژوهش136
5-5محدودیت های تحقیق140
فهرست منابع و ماخذ141
پیوست146
فهرست جداول
جدول شماره 2-1 مراحل توسعه ارگونومی25
جدول شماره 2-2 تاثیر عوامل ارگونومیک بر بهبود عملکرد44
جدول شماره2-3 تفاوت کالاها و خدمات67
جدول شماره2-4 طبقه بندی خدمات69
جدول2-5 ابعاد مدیریت کیفیت جامع در بخش عمومی( دیوید گاروین، 1993)76
جدول شماره2-6 ابعاد مدیریت کیفیت جامع در بخش عمومی-الف، کیت اسمیت199476
جدول2-7 ابعاد مدیریت کیفیت جامع در بخش عمومی( زنهامل، 1999)77
جدول شماره2-8 ابعاد مدیریت کیفیت جامع در بخش عمومی( جیسون، 1998)77
جدول شماره 2-9 ابعاد مدیریت کیفیت خدمات در بخش عمومی (موری اتیکسون، 1998)77
جدول شماره 2-10 ابعاد مدیریت کیفیت جامع در بخش عمومی(پیتر سنگه، 1998)78
جدول شماره 2-11 ابعاد مدیریت کیفیت جامع در بخش عمومی( فرانک زوهارت، آنجل، آر، ماتینزلورجیدیت، 1999)78
جدول شماره 2-12 ابعاد مدیریت کیفیت در بخش عمومی (پاراسورامان، 2000)79
جدول شماره 2-13 خلاصه ای از مقیاسذکیفیت خدمات ارائه شده توسط پاراسورامان و همکارانش80
جدول شماره3-1 متغییرهای مستقل و وابسته107
جدول 3-2 دامنه متغییرها و تبدیل کمی آنها108
جدول شماره 3-3 ابعاد، مولفه ها و شاخص های ارگونومی فنی110
جدول شماره 3-4 ابعاد، مولفه ها و شاخص های ارگونومی اداری111
جدول شماره 3-5ابعاد، مولفه ها و شاخص های کیفیت خدمات114
جدول4-1 توصيف نمونه آماري برحسب جنسيت120
جدول 4-2توصيف نمونه آماري برحسب سطح تحصيلات121
جدول4-3 توصیف متغیرهای تحقیق122
جدول 4-4 آزمون نرمالیته متغیرهای تحقیق123
جدول4-5 آزمون فرضيات اصلی124
جدول 4-6 نتایج آزمون پیرسون بين سطح ارگونومی و عوامل محسوس در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان125
جدول4-7 نتایج آزمون پیرسون بين سطح ارگونومی و قابل اعتماد بودن در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان126
جدول 4-8 نتایج آزمون پیرسون بين سطح ارگونومی و همدلی کارکنان درکیفیت ارائه خدمات به مشترکان127
جدول 4-9 نتایج آزمون پیرسون بين سطح ارگونومی و واکنش پذیری کارکنان در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان128
جدول 4-10 نتایج آزمون پیرسون بين سطح ارگونومی و اطمینان ارباب رجوع کیفیت ارائه خدمات به مشترکان129
جدول 5-1 نتايج حاصل از آزمون های آماري133
فصل اول کلیات
1-1 مقدمه
نيروي انساني ، كار و بهره وري ، توليد و صنعت واژه هايي هستند كه با يكديگر ارتباطي تنگاتنگ دارند. زمانيكه سخن از بهره وري نيروي انساني پيش مي آيد انسان به عنوان يك اپراتور يا بعنوان يك عامل حركت و نيرويي فعال مطرح مي شود. دقت و كارآيي افراد در مشاغل مختلف از حرف خدماتي ، تحقيقاتي و آموزشي گرفته تا كشاورزي و صنعتي ، جزو عوامل مهم در بهره‌وري نيروي انساني مي باشد. بهره وري نيروي انساني تنها محدود به انجام فعاليت هاي شغلي كاربران نيست. به بيان ديگر ، موضوع بهره وري با هر نوع فعاليتي كه افراد انجام مي دهند چه درقالب توليد و چه در قالب مصرف مرتبط مي باشد.
درحال حاضر تقريباً 45% جمعيت دنيا و حدود 58% افراد بالاي 10 سال در شمار نيروي كار جهان محسوب مي شوند. بالطبع اگر بخواهيم كـاربـري كليـه مصـرف كنندگان محـصـولات مختلف را نيز به اين آمار اضافه كنيم ، كليه افراد بشر با بحث بهره وري موضوعيت پيدا مي كنند اما سخن اينجاست كه چگونه مي توان كارآيي افراد را افزايش داد. در دنياي كنوني كه علوم مختلف سريعاً درحال رشد و پيشرفت مي باشند انتظار مي رود كه بخشي از مباحث علمي به اين مهم يعني ارتقاء بهره وري جامعه توجه ويژه داشته باشند.
بيان مسأله ):ویژگی ها، اهمیت، ضرورت و جنبه های نوآوری پژوهش(
ارگونومی یا همان مهندسی فاکتورهای انسانی ،علمی ترکیبی است که سعی دارد ابزارها،دستگاهها ،محیط کار و مشاغل را با توجه به توانایی های جسمی – فکری و محدودیت ها و علائق انسانها، طراحی نماید. این علم با هدف افزایش بهره وری ، با عنایت بر سلامتی،ایمنی ورفاه انسان در محیط ،شکل گرفته است. لذا زمانی کارکنان دارای عملکرد مطلوبی هستند که بتوان در سازمان بین ابعاد و توان فیزیکی، روانی و محیط کار سازگاری و تعادل ایجاد نمود به همین علت در مدل عملیاتی توسعه منابع انسانی برایبرای افزایش کارایی و بهره وری عمدتا از ارگونومی استفاده می شود و این بخاطر این است که ارگونومی بخاطر آن است که ارگونومی به مقدار زیادی موجب صرفه جویی در وقت و انرژی شده و کارکنان با حداقل صرف انرژی فیزیکی و روانی،حداکثر کار یدی و فکری را برای سازمان به ارمغان می آورند(کارزار جدی وند،1381،48.)
طراحی ارگونومیک محل کار با در نظر گرفتن جنبه های روانی و فیزیکی ، باعث افزایش رضایت شغلی کارکنان و کاهش میزان حوادث می شود محبط کار مطلوب ، محیطی است که نه تنها از نظر بهداشتی آسیب رسان نباشد بلکه م.جب ارتقاء سطح بهداشت و سلامتی کارکنان گردد. با توجه به افزایش نقش سازمان های خدماتی در عرصه های مختلف اقتصادی و اهمیت موضوع کیفیت در عرصه های رقابتی، موضوع کیفیت خدمات به عنوان یکی از اهرم های استراتژیک و محورهای کلیدی در صحنه رقابت شناخته شده است و اخیرا در بسیاری از تحقیقات مورد توجه مدیران و صاحبنظران قرار گرفته است . امروزه هر سازمانی چه دولتی و چه خصوصی ، بدون توجه به بهبود کیفیت خدمات خود نمی تواند در کسب و کار خود موفق باشد و در واقع محکوم به نابودی می باشد بدین منظور هر سازمان خدماتی برای ارزیابی و بهبود کیفیت خدمات خود در درجه اول می بایستی نیازها و انتظارات مشتریان خود را شناسایی کرده و در فواصل زمانی مشخصی میزان رضایت مشتریانشان را از خدمات خود بررسی کرده و نسبت با بهبود آن تمام تلاش خود را به کار گیرند.از مهمترین مدل هایی که به منظور سنجش کیفیت خدمات شرکت های خدماتی از دیدگاه مشتریان به طور وسیعی مورد استفاده قرار گرفته است، مدل سروکوال می باشد، که در این تحقیق از این مدل استفاده می شود. با توجه به نقش ارگونومی و توجه بیشتر آن در بهداشت، محقق در صدد آنست سطح ارگونومی را در شرکت آب و فاضلاب مورد بررسی قرار دهد و ارتباط ان را با کیفیت خدمات شرکت سنجش نماید.
1-2اهمیت و ضرورت تحقیق
در طول یک قرن گذشته توسعه صنعتی به مقدار بسیار زیادی به توسعه اقتصادی کشور ها و پیشرفت اجتماعی در دنیا کمک کرده است. در این مقوله سهم کشور ها و پیشرفت اجتماعی در دنیا کمک کرده است . در این مقوله سهم کشور های توسعه یافته صنعتی از سهم کشورهای در حال توسعه صنعتی به مراتب بیشتر بوده است تا آنجا که در حال حاضر یک وضعیت بسیار نا عادلانه در این دهکده جهانی حکم فرماست. از زمان جنگ جهانی دوم ، صنایع به مقدار زیادی در جهت چند ملیتی و جهانی شدن پیش رفته اند. این پیشرفت سریع جهانی شدن صنعت و انتقال تکنولوژی از کشور های صاحب صنعت به کشور های در حال توسعه صنعتی همیشه نتایج مثبتی نداشته است. انتقال سریع تکنولوژی و پیشرفت صنعتی در کشور های در حال توسعه صنعتی فشار های زیاد جسمی و روحی بر طبقه کارگر و گروههای فعال این کشور ها وارد نموده است و در بسیاری از موارد مشکلات اجتماعی و زیست محیطی ایجاد نموده است. در کشور های پیشرفته صنعتی کاربرد علم ارگونومی به کاهش فشار های کار و ایمنی نمودن محیط کار و در نتیجه افزایش بهره وری کار کمک نموده است . امروز علم ارگونومی در این کشور ها به عنوان هماهنگ کننده و ایجاد توازن ما بین عوامل مختلف و در گیر سیستم های صنعتی و خدماتی جهت ایجاد توسعه پایدار و افزایش بهره وری و حفظ سلامت و رضایت افراد درگیر بکار گرفته می شود. متاسفانه در کشورهای در حال توسعه صنعتی به علت عدم آگهی ، نبودن مقررات ایمنی ، بهداشت و ارگونومی، نبودن سازمان های اجرایی متعهد و عدم علاقه مندی و توجه کارفرمایان و سازمان های کارگری به این اصول ،مشکلات زیادی محیط های کاری این کشورها را در بر گرفته و در نتیجه بهره وری این سیستم ها و کیفیت محصول این کشور ها قابل رقابت با کشورهای پیشرفته صنعتی نیست. عدم رعایت اصول ارگونومی در برنامه ریزی توسعه موجب زیان های بسیاری در کشور هایدر حال توسعه صنعتی شده است . اتفاقات ناهنجار بوپال در کشور هندوستان مثالی است از صدها نمونه نا موفق توسعه صنعتی در کشور های در حال توسعه . در بوپال ، قرار دادن محل کارخانه در کنار منازل مسکونی مردم و رعایت نکردن اصول ارگونومی در انتقال تکنولوژی دلیل اصلی این حادثه بوده است.
انسان توانایی چشمگیر در تطبیق به نیازهای محیط از خود نشان داده است و یاد گرفته که چگونه بقا خود را در هر شرایطی حفظ کند . در این سازگاری نقش هوش انسان بیش از تطابق فیزیولوژیکی است. بدین معنی که وسایل،روش ها و فنونی توسعه یافته ، که به انسان امکان می دهد در شرایط نا مساعد طبیعی زیست کند و در عین حال از آسایش بیشتری برخوردار گشته و به کارایی بالاتری نایل آید. با استفاده از هوش و توانایی ذهنی ،انسان امکان می یابد از ابزار ، برای تسهیل کارها و از ماشین ، برای جایگزینی نیروی بدنی و از سیستم های اداری و تولیدی ، جهت ارتقا کارایی و از وسایل ارتباطی ، برای هماهنگی استفاده کند. بدین معنی که متخصصان علوم طبیعی و مهندسین برای طراحی و تولید تلاش میکنند و دست اندرکاران علوم اجتماعی و بهداشتی (پزشکان- روانپزشکان-جامعه شناسان و فیزیولوژیست ها) به مسائل انسانی و زیستی می پردازند.
این تحقیق با هدف بررسی ارگونومی در ادارات شرکت آب و فاضلاب و ارتباط آن با کیفیت ارائه خدمات به مشترکان انجام گرفته، تا با کمک نتایج بدست آمده بتوان مدیران و برنامه ریزان شرکت را متقاعد کرد که بکارگیری اصول ارگونومی در ایستگاههای کاری و آموزشی پرسنل در این زمینه میتواند باعث پیشگیری از حوادث و خسارات شده و افزایش بهره وری ، رضایت شغلی و کیفیت ارائه خدمات را به دنبال داشته باشد. با بررسی و نتایج این تحقیق می توان اولاً سطح ارگونومی را مورد سنجش قرار داد و وضعیت آن را سنجش نمود تا در صورت نواقص، بتوان دوره های آموزشی را برای بهبود وضعیت مربوطه شرکت مزبور در نظر گرفت.
1-3 فرضیه های تحقیق
با توجه به اهداف و سوالات بیان شده فرضیاتی به شرح ذیل برای تحقیق در نظر گرفته می شود.
فرضیه اصلی:
بین سطح ارگونومی و کیفیت ارائه خدمات به مشترکان رابطه وجود دارد.
فرضیه های فرعی:
بین سطح ارگونومی و عوامل محسوس در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان رابطه وجود دارد.
بین سطح ارگونومی و قابل اعتماد بودن در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان رابطه وجود دارد.
بین سطح ارگونومی و همدلی کارکنان با ارباب رجوع در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان رابطه وجود دارد.
بین سطح ارگونومی و واکنش پذیری کارکنان در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان رابطه وجود دارد.
بین سطح ارگونومی و اطمینان ارباب رجوع در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان رابطه وجود دارد.
وضعیت آموزشی ارگونومی در شرکت در حد مطلوبی می باشد.
1-4 اهداف پژوهش
اهداف تحقیق:
اهداف تحقیق را می توان به دو بخش هدف اصلی و اهداف فرعی تقسیم کرد:
هدف اصلی:
هدف اصلی این تحقیق بررسی رابطه بین ارگونومی و کیفیت ارائه خدمات به مشترکان در شرکت آب و فاضلاب استان تهران می باشد.
اهداف تحقیق:
اهداف تحقیق را می توان به دو بخش هدف اصلی و اهداف فرعی تقسیم کرد:
هدف اصلی:
هدف اصلی این تحقیق بررسی رابطه بین ارگونومی و کیفیت ارائه خدمات به مشترکان در شرکت آب و فاضلاب استان تهران می باشد.
اهداف فرعی:
در راستای اهداف اصلی تحقیق اهداف فرعی به قرار زیر است:
• بررسی رابطه بین سطح ارگونومی و عوامل محسوس در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان.
• بررسی رابطه بین سطح ارگونومی و قابل اعتماد بودن در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان.
• بررسی رابطه بین سطح ارگونومی و همدلی کارکنان با ارباب رجوع در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان.
• بررسی رابطه بین سطح ارگونومی و واکنش پذیری کارکنان در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان.
• بررسی رابطه بین سطح ارگونومی اطمینان ارباب رجوع در کیفیت ارائه خدمات به مشترکان.
1-5 معرفی متغییرها
متغیر وابستهمتغیر مستقلکیفیت خدماتارگونومیعوامل محسوسمکانیکیقابل اعتمادزیست شناسیهمدلیادراکیواکنش پذیریفنیاطمینان ارباب رجوعروانشناختی
1-6 تعاریف اصطلاحات (تعریف مفهومی- تعریف عملیاتی)
تعریف مفهومی کیفیت خدمت: كيفيت‌ به‌ معناي‌ دستيابي‌ به ‌استانداردهاي ‌از پيش ‌تعيين ‌شده‌ است. با توجه‌ به‌ اين‌ تعريف‌ ابتدا استانداردهاي‌ توليد محصول‌ يا ارايه ‌خدمت‌ مشخص‌ شده‌‌ و سپس ‌فعاليت ها در جهت‌ دستيابي‌ به‌ اين‌استانداردها انجام‌ مي‌ شود و استانداردها را براي‌ داده ‌ها(شامل ‌مواد، نيروي‌ انساني‌، تجهيزات‌، فضا، پول‌ و…)و فرآيندها در نظر مي‌ گيرند. کیفیت خدمات، اختلاف بین انتظارات مشتریان از خدمات و ادراک آنها از عملکرد خدمات.
تعریف عملیاتی: کیفیت خدمات، نمره ای که از پرسشنامه کیفیت خدمات از پرسشنامه 22 سوالی سرکوال بدست می آید.
تعریف مفهومی ارگونومی: ارگونومی رابطه بین انسان و محیط زندگی اش را مورد مطالعه قرار می دهد، به نحوی که از حداکثر توانمندی های انسان استفاده شده و نیازمندی های شغلی از توانمندی های فرد تجاوز نکند. پس باید بین فرد و شرح وظایف وی، توانمندی ها نیازمندیهای شغلی وی تناسب لازم وجود دشته باشد
تعریف عملیاتی ارگونومی اداری: نمره ای که از مولفه های ابعاد فیزیکی، ابعاد روانشناختی، ابعاد ادارکی، ابعاد فنی و ابعاد زیست شناسی که شامل 32 سوال می باشد، بدست می آید.
تعریف عملیاتی مکانیکی: مکانیکی، نمره ای که از سوالات 1 و 2 و 3 و4و 5 و 6 بدست می اید حاصل می شود.
تعریف عملیاتی زیست شناسی: زیست شناسی، نمره ای که از سوالات 7 و8 و 9 و 17 و 18 و 19 و 10 و 11 و 12 و 13 و 14 و 15 و 16 بدست می اید حاصل می شود.
تعریف عملیاتی ادراکی: ادارکی، نمره ای که از سوال مدرن بودن تجهیزات، فهم اطلاعات حاصل از تجهیزات بدست می اید.
تعریف عملیاتی فنی: فنی، نمره ای که از سوالات 20و 21 بدست می اید حاصل می شود.
تعریف عملیاتی روانشناختی، نمره ای که از سوالات 22 و 28 و 29 و 30 و 26 و 27 و 31 و 32 و 23 و 24 و 25 بدست می اید حاصل می شود.
تعریف عملیاتی ارگونومی فنی: نمره ای که از مولفه های ابعاد فیزیکی، ابعاد روانشناختی، ابعاد ادارکی، ابعاد فنی و ابعاد زیست شناسی که شامل 37 سوال می باشد، بدست می آید.
تعریف عملیاتی مکانیکی: مکانیکی، نمره ای که از سوالات 1 و 2 و 3 و4و 5 و 6 بدست می اید حاصل می شود. تعریف عملیاتی زیست شناسی: زیست شناسی، نمره ای که از سوالات 7 و 8 و 9 و 10 و11 و 17 و 18 و 19و 12 و 13 و 14 و 15 و 16 بدست می اید حاصل می شود.
تعریف عملیاتی ادراکی: ادارکی، نمره ای که از سوالات 23 و 24 و 25 و 26 و 27 بدست می آید حاصل می شود.
تعریف عملیاتی فنی: فنی، نمره ای که از سوالات 33 و 34 و 31 و 32 و 37 و 36 و 28 و 29 و 30 بدست می اید حاصل می شود.
تعریف عملیاتی روانشناختی، نمره ای که از سوالات 28 و 30 و 26 و 27 و 32 و 31 و 23 و 25 بدست می اید حاصل می شود.
فصل دوم ادبیات تحقیق
بخش اول کلیات
2-1 مقدمه
تاریخ زندگی انسان مشحون از چاره جویی ها، برنامه ریزی ها و تدابیری است که انسان در جهت حفظ رفاه و سلامت خود و بهبود محیط کار و ابزار کاری به عمل آورده است. در واقع آنچه که “تیلور” در اوایل قرن بیستم عنوان کرد “بیل کوچک، مرد کوچک – بیل بزرگ، مرد بزرگ ” ، انسان به سبب داشتن خرد از قدیم رعایت می کرده است. به بیان دیگر ارتباط انسان با محیط کار و وسایل کار(یعنی زمینه دانش خاصی که امروزه “ارگونومی” نامیده می شود) همواره در همه ی اعصار و قرون مورد توجه دانشمندان بوده است (فدوی،1377،ص 56)
کار و انسان، دو جزء اصلی و تفکیک ناپذیر زندگی هستند که باید به گونه ای متناسب با یکدیگر برنامه ریزی شوند. عدم تطابق وتناسب میان توانمندی های انسان و نوع کاری که او انجام می دهد یا مسوولیتی که بر عهده ی وی نهاده می شود که از آن جمله می توان به رخداد حوادث و بیماری های ناشی از کار و پایین بودن بهره وری نیروی کار اشاره کرد. از سویی بازده مفید تولید را به بالاترین سقف ممکن می رساند و از سوی دیگر در سایه ارتباطات هماهنگ و مناسب بین انسان، محصول و محیط در صدد مواظبت از سلامتی فیزیکی، جسمی و روحی شخص بر می آید.
در روزهای ابتدایی آشنایی با علم ارگونومی، تاکید بر بهره وری انسان و ظرفیت کاری او بود، ولی به مرور که این علم بارورتر شد، اهداف بنیادی دیگریشناسایی شدند؛ مانند: تدارک محیط های کاری سالم تر و بهداشتی تر و بهینه سازی کیفیت زندگی انسان ها.
علم ارگونومی شامل رشته های علمی نظیر پزشکی، فیزیولوژی کار، آناتومی، مردم شناسی، انسان سنجی(سنجش ها و اندازه گیریهای مربوط به ابعاد و اجزای بدن انسان جهت ارائه اطلاعات لازم برای طرح ماشین و و همچنین تعیین ظرفیت بدنی انسان در ارتباط با حمل بار) می باشد. و همه ی این رشته ها سعی در انسانی تر کردن تمام سطوح و فضای زندگی و کار دارند (زراعی، 1382، ص 10)
2-2 تعاریف
برخی از تعاریفی که متخصصان و کارشناسان این علم از ارگونومی نموده اند، به عنوان نمونه در زیر آورده می شود :
کلمه “ارگونومی” از دو کلمه “ارگو” به معنی کار و “نوموس” به معنی قانون و قاعده طبیعی مشتق شده است و در لغت به معنای قوانین طبیعی کار است. در اصطلاح کاربردی علم ارگونومی مجموعه دانشی است که از تلفیق علوم زیستی، فیزیولوژی و محیط کار به وجود آمده است که سعی دارد ابزارها و مجیط کار را با توجه به در نظر گرفتن توانایی های جسمانی، فکری و محدودیت ها و علایق انسان ها طراحی کند.
ارگونومی علمی است که انسان و تعامل آن را با محصولات، تولیدات، تجهیزات، امکانات، روش ها و محیط کار و زندگی مورد مطالعه قرار می دهد و علی رغم علوم فنی و مهندسی، که عمدتاً به تکنیک ها و فنون می پردازد، بر انسان و طراحی وسایل برای افراد تاکید دارد (ساندرز و دیگران، 1387، 31 )
ارگونومی علم مطالعه انسان ها در حین انجام کار، برای درک ارتباط پیچیده میان افراد و جنبه های فیزیکی و روان شناختی محیط کار، نیازهای شغلی و روش های کار می باشد. ( رشیدی، 1373، 54.)
ارگونومی عبارت است از کاربرد اطلاعات علمی موجود دربارۀ انسان (و روش های علمی کسب چنین اطلاعاتی) برای حل مشکلات طراحی (چوبیه، 1375، 12)
ارگونومی علمی است انسان محور که که از رابطه عام و موثر میان انسان و تکنولوژی سخن می گوید و می کوشد تا با شناخت تعامل میان عوامل انسانی و ویژگی های تکنولوژی و محیط، بیشترین بهره وری را برای یک سازمان ایجاد نماید (وثوقی و همکاران، 1388،ص 80)
ارگونومی عبارت است از کاربرد اطلاعات علمی درباره ی انسان برای حل مشکلات طراحی (بدین ترتیب ارگونومی ظرفیت ها و توانمندی های انسان را مورد مطالعه قرار میدهد و سپس اطلاعات بدست آمده را در طراحی مشاغل، فرآورده ها، محیط کارو حتی محیط زندگی وتجهیزات به کار می بندد ((کلباسی، 13841)
ارگونومی علمی است که موانع سر راه کیفیت، بهره وری و ایمنی و کارایی را به وسیله متناسب سازی فعالیت ها، محصولات و محیط با انسان حذف می کند .
انجمن بین المللی ارگونومی، ارگونومی را اینگونه تعریف می کند : “ارگونومی علمی است که دانش حاصل از علوم انسانی را با مشاغل ، سیستم ها، محصولات و محیط زیست با توجه به توانایی های جسمانی و روانی و محدودیت ها ی انسانی مرتبط می سازد ” (حبیبی، 1377، 29)
ارگونومی یا مهندسی انسان توسط سازمان بین المللی ( I. L. O) چنین تعریف شده است:
ارگونومی عبارت است از بکارگیری علم بیولوژی و پیوستگی آن با علوم فنی و مهندسی و نائل شدن به تعادل لازم بین کار و کارگر که منجر به فعالیت و انجام مناسب و صحیح کار گردد.
ارگونومی عبارت است از علم به کار گیری بهینه از ابزار کار در محیط کاری، به نحوی که حداکثر بازدهی در تولیداتی که انسان در آن نقش دارد، به دست آید، در حالی که کارگر یا کاربر حداکثر رضایت را از کاربرد ابزار مزبور و هم چنین از محیط کاری داشته باشد و این در حالی است که میزان ایمنی لازم در کار برای کارگران و کاربران فراهم شده است (کارزار جدی، 1379، 50 )
ارگونومی رابطه بین انسان و محیط زندگی اش را مورد مطالعه قرار می دهد، به نحوی که از حداکثر توانمندی های انسان استفاده شده و نیازمندی های شغلی از توانمندی های فرد تجاوز نکند. پس باید بین فرد و شرح وظایف وی، توانمندی ها نیازمندیهای شغلی وی تناسب لازم وجود دشته باشد (گنجی پور، 1384، 1)
با توجه به تعاریف فوق؛ علم ارگونومی از رشته هایی نظیر : پزشکی، فیزیولوژی، آمار، روان شناسی، مردم شناسی، آناتومی، بیومکانیک و سنجش ابعاد و اجزای بدن انسان برای طراحی ماشین و محیط کار سود می برد . در واقع، ارگونومی یک علم چند رشته ای است که ارتباط متقابل تکنولوژی ، محیط و نیازهای روحی و جسمی انسان را برقرار می کند. در ایالات متحده آمریکا، به جای واژه ارگونومی، عبارت مهندسی فاکتورهای انسانی را به کار می برند. انجمن فاکتورهای انسانی و ارگونومی آمریکا نیز بر روش های طراحی تاکید داشته و مهندسی فاکتورهای انسانی را چنین تعریف می کند: “کشف و کاربرد اصول مربوط به رفتار انسان و خصوصیات طراحی،ارزیابی، فرایند نگهداری محصولات و سیستم ها با هدف ایمن بودن، اثربخش بودن و ایجاد رضایت در بین کارکنان. ”
علم ارگونومی به معنای صحیح و قانونمند کردن کار کردن است که در ترجمه آمریکایی همانطور که بیان شد مهندسی فاکتورهای انسانی، تا حدی بیانگر هدف ارگونومی در زمینه ی راحتی انسان است. اما باید توجه داشت که همیشه ارگونومی به معنای مهندسی فاکتورهای انسانی نیست. چرا که در بعضی مواقع می بینیم که برای تحقق هدف باید به مهندسی فاکتورهای تجهیزات توجه کرد. برای مثال اگر کارگری که در کنار یک نوار نقاله قطعات را برروی نوار نقاله قرار می دهد از قد مناسبی برای این کار برخوردار نباشد، نباید با توقف خط تولید و صرف هزینه های تغییرات ارتفاع نوار نقاله را برای آن فرد مناسب کرد ، بلکه باید از میان کارگران، فردی را که دارای قد مناسب با ارتفاع نوار نقاله است برای این کار انتخاب کرد. در واقع باید گفت مهندسی فاکتورهای انسانی و مهندسی فاکتورهای تجهیزات مانند دو چشم برای ارگونومی است که اگر چه با یک چشم می توان دید ولی با دو چشم دید بهتری نسبت به مسائل میتوان داشت (مباشرپور، 1384، 2)
اهداف اساسی علم ارگونومی، بهبود نحوه ی انجام کار، روش های کار و ابزار کار، انطباق آنها با ویژگی های روانی و جسمانی انسان است. البته باید توجه داشت که با مراعات اصول ارگونومی، فشار کاری و خستگی های بی مورد کاهش می یابد. همچنین، ارگونومی در پی انطباق علمی شغل، شرایط، ابزار و محیط کار با مشخصات فیزیکی و بدنی انسان و نیز تعیین نیرو و توانایی جسمی اوست، باید شغل و محیط کار چنان طراحی شود که با مشخصات فیزیکی میانگین افراد با ملحوظ کردن انحراف معیارهای مربوطه) مطابقت داشته باشد ( (فروزانفر، 1378، 19 )
از دیگر اهداف ارگونومی عبارت است از تقلیل فشار کار، خستگی و فرسودگی ای که بیهوده ایجاد می شود و سعی بر این است که کار با دستگاه را به خاطر شخص تغییر دهند و نهایتاً هدف اصلی آن حمایت، حفاظت و ایمن نگه داشتن انسان است. در ارگونومی برای بهتر کردن کار سعی می شود که کارهای خسته کننده تغییر داده شود تا شخص در کار خود راحت باشد و هر کس با کمی تمرین بتواند آن کار را به آسانی انجام دهد. در نتیجه اعمال صحیح ارگونومی باعث ارتقاء بهره وری نیروی کار شده و توان تولید و کارایی فرد را به اندازه قابل ملاحظه ای افزایش میدهد (غنیان، 1381، 48)
شاید به ظاهر تصور شود که به کارگیری علم ارگونومی باعث بالا رفتن هزینه های تولید می گردد ولی برخلاف آنچه که تصور می شود بررسی های آماری نتایج زیر را به دنبال داشته است :
-بهبود کیفیت و افزایش تولید
– کاهش هزینه های درمانی
– افزایش بهره وری
– استفاده بهینه از نیروی کار
– افزایش درآمد ملی و منافع اقتصادی( صدرا ابرقویی، 1384، 5)
2-3مراحل توسعه ارگونومی
میتوان گفت عوامل انسانی هنگامی پدیدارشد که انسانهای اولیه برای نخستین بار ابزارها و اسباب های ساده ای ساختند . اما چنین گفته ای ممکن است تا حدودی مبتنی بر فرضیات باشد. پیدایش حوزه عوامل انسانی با وقوع تحولاتی در فن آوری کاملا عجین بوده است و آغاز پیدایش آن به انقلاب صنعتی اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم برمیگردد. مثلا در اوایل قرن بود که فرانک و لیلیان گیلبرت کار پژوهشی خود را در زمینه حرکت پژوهی و مدیریت کارگاه آغاز کردند. کار پژوهشی این دو تن را می توتن به منزله یکی از گام های اولیه در قلمرویی که بعدها عوامل انسانی نام گرفت تلقی کرد. پس از جنگ جهانی دوم و به وبژه با روشن تر شدن مشکلات کاری و حتی تلفات ناشی از عدم توجه به دانش ارگونومی در محیط کاری، نیاز به طراحی محل کار به صورت ارگونومیک بیشتر احساس شد. پیچیدگی اشتباه های احتمالی در زمینه های مختلف همچون هواپیماهای جنگی، رادار و دیگر تجهیزات در طول جنگ، هم جنبۀ مهندسی و هم جنبۀ رفتاری داشت و گروه هایی متشکل از روان شناسان، مهندسان، انسان شناسان و فیزیولوژیست ها، همراه با هم کوشش هایی را در جهت حل مشکلات طراحی و آموزش آغاز کردند. چنین کوشش هایی که در خلال جنگ جهانی دوم در آمریکا و انگلستان، به طور هم زمان آغاز شده بود باعث گردید تا دانش ارگونومی شروع به رشد و توسعه کند و در اغلب کشورهای اروپایی مورد توجه واقع شود.
در دهۀ 1980 میلادی، متاسفانه فجایع تکنولوژی بسیاری رخ داد و موجب شناخته شدن هر چه بیشتر دانش ارگونومی در میان مردم شد و کارخانه سازان، کارخانه داران، کارگران، دولتمردان و به تبع آن عامۀ مردم به طراحی ارگونومیک روی آوردند.
در 4دسامبر 1984میلادی، نشت گاز متلیو سوسیانات در کارخانه تولید سموم دفع آفات شرکت یونیون کار باید در بوپال هند، سبب مرگ نزدیک به 4000تن و آسیب دیدن 200000نفر دیگر شد. دو سال بعد، در 1986 میلادی، انفجار شدیدی در نیروگاه هسته ای چرنوبیل در شوروی سابق، سبب مرگ 300نفر و قرار گرفتن طیف وسیعی از مردم در معرض تابش های زیان آور و آلوده شدن میلیون ها هکتار زمین به رادیو اکتیو شد. سه سال بعد در 1989 میلادی در یک واحد تولیدی مواد پلاستیکی متعلق به شرکت نفت فیلیپس در تگزاس انفجاری رخ داد که شدت این انفجار معادل انفجار 10 تُن تی.ان.تی بود. 23 نفر کشته و 100 نفر مجروح شدند. به باور کارشناسان ، علت اصلی تمامی این حوادث ناشی از عدم طراحی صحیح ارگونومیک بوده است(ساندرز، 1378، 8-6)
سال 1994 را باید سرآغاز حرکت ارگونومی در معنای علمی آن دانست و در همین سال بود که اولین انجمن ارگونومی در انگلستان تاسیس شد و با شکل گیری منسجم این علم در دوره های زمانی مختلف، نقش خود را در عرصه های مختلف نشان داد.
جدول شماره 2-1 مراحل توسعه ارگونومی
دهه 1950ارگونومی نظامیدهه 1960ارگونومی صنعتیدهه 1970طراحی ارگونومیک محصول برای مصرف کنندهدهه 1980سیستم انسان و ماشیندهه 1990ارگونومی شناختی و ارگونومی کلاندهه 2000ارتباطات ارگونومیک (جهانی)مرحله بعدارگونومی فرهنگیوثوقی و همکاران1388
ظهور اولیه ارگونومی در ارتباط با پیوستگی بین انسان و محیط کارش را میتوان به زمان جنگ جهانی اول مرتبط دانست. کارگران در کارخانجات مهمات سازی مهم ترین نیروهای محافظ و تداوم دهنده تلاش های جنگی محسوب می شوند ولی با تحت فشار قرار دادن آنها به منظور بازدهی بیشتر، تعدادی از عوارض غیر قابل پیش بینی به تدریج ظاهر گردید که کوشش های انجام شده به منظور حل تعدادی از این مشکلات در سال 1915 منجر به تاسیس کمیته بهداشت کارگران مهمات سازی گردید که مشتمل بر تعدادی از افراد آموزش دیده در علوم فیزیولوژی و روانشناسی می گردیدند.
در پایان جنگ جهانی اول، کمیته مزبور به شکل هیئت تحقیقات خستگی صنعتی تغییر هویت داد که عمده تحقیقات این هیئت بر مطالعه روی مسائل خستگی در صنعت متمرکز گردید. در سال 1929 به هیئت تحقیقات بهداشت صنعتی تغییر نام داد و دیدگاه های آن به بررسی شرایط عمومی استخدام صنعتی به وبژه ار نقطه نظر حفظ بهداشت در بین کارگران و نیز کارایی صنعتی آنان معطوف شد. این هیئت از متخصصینی تشکیل یافته بود که در زمینه های فیزیولوژی، روان شناسی، پزشکی و مهندسی از مهارت های خاصی برخوردار بودند که تواماً و به طور مجزا پیرامون مشکلات گریبانگیر یک منطقه وسیع کاری به تحقیق می پرداختند و تحقیقات بیشتر بر شرایط وضعیتی، حمل بار، فیزیک مرد و زن به هنگام کار، فواصل استراحت، بازرسی، روشنایی، حرارت، تهویه، انتخاب موسیقی در حین کار، و اموزش متمرکز می گردید. با شروع جنگ جهانی دوم، پیشرفت سریعی در زمینه تجهیزات مسائل نظامی به وقوع پیوست. پس از ورود ارگونومی به حوزه های صنایع نظامی سپس یه صنایع عمومی، ارگونومی به تولید محصول از منظر مشتری پرداخت. ورود آنتروپومتری و توجه به ابعاد انسان شناسی در طراحی محصول در این مقطع بود که مورد تمرکز بیشتری قرار گرفت. نظام ارگونومی در جستجوی به حداکثر رساندن سطح ایمنی، کارائی و آسایش اپراتور توسط متناسب کردن نیازهای ماشین و اپراتور با ظرفیت های اوست. بدینسان در تعامل انسان و ماشین رابطه ای ما بین این دو جزء ایجاد می گردد که در نتیجه ماشین ارائه گر اطلاعاتی به انسان می شود که این اطلاعات از طریق دستگاه های خاص به او منتقل گردیده و او از راه کنترلهای گوناگون وضعیت ماشین را اصلاح نماید.
در ابتدا ارگونومی به تعامل انسان– ماشین تنها از دیدگاه فیزیکی می نگریست اما در ادامه بر اساس مشکلات و حوادث پیش آمده و تحلیل آنها متخصصان ارگونومی دریافتند که حلقه مهمی که در این زنجیره تعاملات نادیده گرفته شده است، بار فکری وارد به انسان می باشد که همانند بار کار فیزیکی می بایست متناسب با انسان باشد. از این رو دامنه ارگونومی به محدوده ی علم روانشناسی نیز گسترش یافت و مبحث شناخت و فرایند های زیربط جهت تحلیل کار به منظور آسان سازی آن برای انسان به ارگونومی وارد شد. در ادامه آن نیز ارگونومی کلان و نقش آن در بهبود وضعیت سازمان به لحاظ مدیریت و عملیات سازمانی مطرح گردید، زمینه ای که مشارکت و تشریک مساعی جهت اجرای فعالیت ها را در سازمان به ارمغان آورد و این شاخه ها نیز با عنوان ارگونومی کلان به دنیای ارگونومی وارد شد اما این انتهای کار نبود زیرا اجرای کار گروهی و مشارکت نیازمند یکسری روابط منطقی و اصولی است تا بر این اساس با کنترین زمان و هزینه به اهداف دست یافت. این فتح بابی بود تا ارتباطات ارگونومیک به میان آید.
ارتباطات بین افراد و گروه ها بر اساس فرهنگ جوامع متفاوت می باشد و این تفاوت در هر سازمان نیز بنابر قومیت ها و در نتیجه فرهنگ های مختلف دارای تفاوت خواهد بود. این موضوع سبب شد تا کانون توجهات ارگونومی به فرهنگی نیز معطوف گردد(همان منبع،84-82)
2-4تاریخچه ارگونومی در ایران
باید توجه داشت که هدف تمام فعالیت های تولیدی ” انسان” است، ابزار و وسایل کار در خدمت انسان هستند. و برای رفاه و تسهیل زندگی انسان ابداع و ساخته شده اند. اصولا ماشین آلات و ابزار کار به دست انسان طراحی و برای استفاده و مصرف انسان تولید می شوند، پس در این مورد مهم ترین اصلی که باید مورد توجه قرار بگیرد “انسان” است و بدین جهت آشنایی با ویژگی های انسانهای استفاده کننده، به منظور طراحی و ساخت صحیح ابزار و وسایل، اجتناب پذیر است. ضمناً باید در نظر داشت که ماشین آلات و سیستم های تولیدی طبق نیازهای فرهنگی و اقلیمی جوامع سازنده آنها ساخته و تولید شده اند و باید برای استفاده، مشخصات آنها را در نظر گرفت و سپس وارد کشور کرد و مورد استفاده قرار داد.
کشور ما همچون بسیاری کشور های در حال توسعه دیگر، طی سالیان دراز عمدتاً وارد کنندۀ ابزار کار، وسایل زندگی، ماشین آلات، تکنولوژی و سیستمهای تولیدی از کشورهای پیشرفته ای بوده است که این ابزار و ماشین آلات و سیستم های تولیدی بر اساس نیازهای همان جوانع و منطبق با خصوصیات ویژه همان مردم ساخت شده اند و چون در ساخت این ابزار و ماشین آلات و سیستم های تولیدی بعضاً نیازهای مصرف کنندگان کشورهای تولیدکننده آنها باعث شده اند.
انسانها از نظر خصوصیات فیزیکی، روحی، اجتماعی، اخلاقیات، برخورداری از آگاهی های صنعتی، شرایط اقلیمی و جغرافیایی و غیره با یکدیگر متفاوتند و هر ملت خصوصیات ویژه ای دارد که بدون تردید آنرا از جوامع و ملل دیگر متمایز می سازد. بنابراین مهم ترین عامل در در برنامه های رشد و توسعه ی صنعتی، در نظر گرفتن عوامل و انسانی جامعه مصرف کننده کالاها می باشد. به این جهت ضروری است با شناخت این خصوصیات به طراحی و تولید وسایل و ابزار و ماشین آلات اقدام شود، تا این ماشین آلات و ابزار به بهترین نحو به منظور کمک به مردم آن جامعه به کارگرفته شود و واقعاً “آرام و راحت جان و مشکل گشا” باشند، نه “قاتل نان و بلای جان و مزاحم” (کاظمی،1371، 57-56)
در ایران علم ارگونومی در در طول دهۀ 1970 با چند مطالعه انفرادی آغاز شد (مطالعات کاووسی، 1976، شاهنواز، 1977 و 1978 )علم ارگونومی در دوره تحصیلات مهندسی صنایع، توسط دکتر هوشنگ شاهنواز در دانشگاه فنی شریف معرفی شد. آن موقع ارگونومی یک یا دو واحد در تعداد کمی از دانشگاه ها ی کشور تدریس می شده است . اگر چه برای ایرانیان و صنایع، ارگونومی تا آن زمان موضوعی ناشناخته بود.
اولین توجه سیستماتیک ارگونومی در صنایع ایران با یک پروژه در یکی از کارخانجات شهر صنعتی قزوین و با همکاری مرکز ارگونومی کشورهای در حال توسعه شروع شد و مدیر کارخانه در فرآیند کار و پژوهش با علاقه مندی و تشخیص منفعت این رشته برای صنایع ایران، رسماً در فوریه 1996 دانشجوی دکتری ارگونومی صنعتی دانشگاه تکنولوژی ” لولئو” شد. در راستای فعالیت مرکز ارگونومی کشورهای در حال توسعه در ایران و با همکاری موسسات ایرانی و ارگونومیست های علاقه مند ایران، در نهایت با همکاری یکی از دانشگاه های کشور اولین دوره ارگونومی برای مدرسین ارگونومی اعضای هیئت علمی دانشگاه های کشور در سال 1379 برگزار گردید. در پایان یک هفته کارگاه، مجموعاً بیست نفر تصمیم میگیرند که برای تشکیل انجمن ارگونومی در ایران یک هیئت پیگیری موسس انجمن ارگونومی تشکیل شود و روز شانزدهم شهریور ماه، روز ارگونومی اعلام شود و افراد در این روز فراخوان شوند. در ظرف مدت کمتر از یکسال انجمن ارگونومی و مهندسی عوامل انسانی تاسیس شد و همکاری علاقه مندان به ارگونومی نشان داد که کار گروهی ایشان در یک جهت واحد هفتاد درصد ثمر بخش تر از حرکت تک تک آنهاست(شرعی، 1385، 9-8)
2-5 جنبه های بهداشتی ارگونومی
1- پیشگیری از بیماریها و اختلالات ناخواسته و غیبت
2- طراحی بهینه ایستگاه های کاری
3- بهترین استفاده از انرژی تلاش کاری
4- بهترین استفاده از منابع و قابلیت های کارگر
در محیط های کار به علت وجود عوامل مخاطره آمیز گوناگون امکان بروز بیماریهای شغلی امری معمول است. در بین عوارضی که سلامت افراد شاغل را بیشتر تهدید می کند عوارض اسکلتی و عضلانی محسوس تر است .
از دیدگاه ارگونومی جابه جایی بار به صورت دستی از طریق 6 فعالیت صنعتی انجام میشود :
بلند کردن، پایین آوردن، هل دادن، کشیدن، حمل کردن، نگه داشتن، جا به جایی بار به صورت دستی به صورت کوتاه مدت و چه در بلند مدت امکان صدمه زدن به انسان را به همراه دارد. در کل دو حالت متمایز برای بلند کردن بار به صورت دستی ممکن است :
حالت اسکات
حالتی که طی آن ستون فقرات کاملا به صورت کشیده و مستقیم نگه داشته می شود، زانوها خم شده و بار با دست ها به صورت محکم گرفته شده و با نیروی عضلات پا بار به طرف بالا هدایت می شود. در این حالت نیروی وارده بر ستون فقرات در حد قابل ملاحظه ای کنترل می شود.
حالت استوپ
حالتی که طی آن ستون فقرات خم شده و پاها مستقیم هستند. در واقع بلند کردن بار به این روش باعث می شود که نیروهای زیادی بر دیسک های بین مهره ای اعمال شوند. این حالت در مقایسه با حالت اول غیر ایمن است.
2-6جنبه های اقتصادی ارگونومی
1- استفاده بهینه از انرژی که باعث کارایی بیشتر می گردد
2- دوره های منظم کار و استراحت که باعث بهره وری بیشتر می شود
3- حذف خستگی که باعث افزایش کیفیت کار می شود
از دیدگاه اقتصاد، علم ارگونومی در صورت پیاده شدن در تمام سازمان ها باعث ایجاد بهره وری، افزایش تولید، کارایی بیشتر و جلوگیری از غیبت ها و خستگی در کار می شود و در نتیجه سبب افزایش درآمد ملی کشورها می شود.
کارمندی را در نظر بگیرید که روزانه 8 ساعت کار می کند و بنا به حرفه خود تمام این مدت را پشت میز می نشیند و با کامپیوتر کار میکند. پس از گذشت 2 ساعت مهره های گردن به خصوص دومین مهره گردن بسیار دردناک شده به طوری که فرد به سختی و با درد سوزناک می تواند گردن خود را به عقب هدایت کند. این درد باعث می شود که فرد تا مدتی دست از کار بردارد و هر بار که به ادامه کار خود می پردازد دقتش در کار کمتر می شود و برای او ایجاد خستگی می کند ولی اگر میز کامپیوتر و صندلی فرد که از آنها در حین کار استفاده می کند از اصول این علم پیروی کند می توان گفت از خستگی فرد کاسته می شود و کارایی وی بالا می رود و یا حتی اگر فرد پس از مدتی کار کردن از پشت میز بلند شود و کمی حرکات ورزشی انجام دهد، کار کردن آسان تر خواهد بود و از خستگی وی می کاهد.
اگر همین مساله را برای مدیر کارخانه یا سازمان که وجود وی در سر کار ضروری است در نظر بگیریم این وضعیت بحرانی تر می شود. فرض کنیم این فرد بعد از گذشت مدتی کار بدون استفاده از ساز و کارهای این علم در محل کار خود دچار صدماتی شده و مجبور به استراحت در خانه شود. شاید نتوان گفت که کارخانه در این زمان فلج می شود اما مثل قبل کارایی نخواهد داشت اما اگر این مدیریت سازمان فنی و حرفه ای یا سرپرست در کارخانه ای که بر اساس اصول علم ارگونومی که در تمام زوایا پیاده شده کار می کرد قادر بود با کارایی و بازده بیشتر کار خود را بدون احساس خستگی انجام دهد. علم ارگونومی ثابت کرده که می توان کار را با فشار کمتری انجام داد به عبارتی از فشار های بی مورد کاست و کارایی را بالا برد.
بهینه سازی محیط کار خود و سرعت بخشیدن و صرفه جویی در مصرف انرژی بی مورد در داشتن اقتصادی بهتر به کشور ها کمک می کند.
استفاده بهینه از اصول ارگونومی در کاهش هزینه های در حین کار کمک بسیاری می کند از جمله هزینه های ناشی از غرامت یا از کار افتادگی را کاهش می دهد. وجود این هزینه های تحمیلی بر کشور علاوه بر کاهش کارایی باعث افزایش بیکاری می شود.
2-7 هزینه های چهار گانه کار پژوهی
1- متناسب کردن نیازهای شغلی با کارایی کارآمدی کارکنان و بدین وسیله کاستن از میزان فشار روانی که بر آنها وارد می شود
2- طراحی ماشین ها، وسایل و تجهیزات به نحوی



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید