3-3 خصوصیات فیزیکی وشیمائی خاک مزرعه24
3-4 مشخصات جغرافیایی واقلیم محل اجرای طرح24
3-5 آماده سازی زمین واجرای نقشه آزمایش25
3-6 عملیات کاشت25
3-8 اندازه گیری صفات25
3-9 درصدروغن ودرصدسیلیمارین26
3-10 محاسبات آماری26
فصل چهارم27
4-1 ارتفاع بوته28
4-2 تعدادشاخه فرعی درگیاه29
4-3 تعدادگل آذین30
4-4 قطرگل آذین32
4-5 درصدروغن42
4-6 عملکردروغن43
4-7 درصدسیلیمارین35
4-8 عملکردسیلیمارین36
فصل پنجم37
5-1 ارتفاع بوته38
5-2 تعدادشاخه فرعی درگیاه39
5-3 تعدادگل آذین40
5-4 قطرگل آذین41
5-5 درصدروغن42
5-6 عملکردروغن43
5-7 درصدسیلیمارین44
5-8 عملکردسیلیمارین45
نتیجه‌گیری کلی46
پیشنهادات46
فهرست منابع48
پیوستها:55
فهرست جداول
.جدول(4-1 ) مقایسه میانگین اثرتاریخ کاشت وسطوح مختلف پتاسیم برارتفاع بوته…………………………………………………………..28
جدول(4-2) مقایسه میانگین اثر تاریخ کاشت و سطوح مختلف پتاسیم برتعداد شاخه فرعی……………………………………………….29
جدول4-3 ) مقایسه میانگین اثر تاریخ کاشت و سطوح مختلف پتاسیم بر تعدادگل آذین……………………………………………………30
جدول(4-4) مقایسه میانگین اثر تاریخ کاشت و سطوح مختلف پتاسیم بر قطرگل آذین…………………………………………………31
جدول(4-5 ) مقایسه میانگین اثر پتاسیم و اثرمتقابل تاریخ کاشت وپتاسیم بر درصدروغن…………………………………………..31
جدول (4-6) مقایسه میانگین اثر پتاسیم واثر متقابل پتاسیم و تاریخ کاشت بر عملکردروغن…………………………………….41
جدول(4-7) مقایسه میانگین اثر پتاسیم و اثر متقابل پتاسیم و تاریخ کاشت بر درصدسیلیمارین………………………………….34
جدول (4-8) مقایسه میانگین اثر پتاسیم و اثر متقابل تاریخ کاشت وپتاسیمبرعملکردسیلیمارین…………………………………34
چکیده
ماریتیغال ( Silybum marianum L.)از خانواده کاسنی (Asteraceae) گیاهی دارویی، علفی و یکساله است که در نقاط مختلف ایران به صورت وحشی یافت میشود. مواد مؤثره دانه های گیاه ماریتیغال از نوع فلاونولیگنان ها هستند که این مواد5/1تا3 درصدوزن دانه ماریتیغال راتشکیل می دهند. مهمترین فلاونوئیدهای موجود در دانه های این گیاه عبارتند از: سیلیبین، سیلی کریستین وسیلی دیانین که مجموعه آنها تحت عنوان ترکیبات سیلیمارین شناخته می شوند. هدف از مطالعه حاضر، بررسی اثر سطوح مختلف پتاسیم و تاریخ کاشت های مختلف بر روی صفات کمی و کیفی گیاه دارویی ماریتیغال Silybum marianum L.))دراستان فارس، شهرستان اقلید بود. آزمایش درقالب فاکتوریل بر پایه طرح بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد. تیمارها شامل 3 تاریخ کاشت (20اردیبهشت,30اردیبهشت و10خرداد) و 3 سطح کود پتاسیم (150,100,0 کیلوگرم در هکتار) بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تیمارهای تاریخ کاشت و کود پتاسیم تاثیر معنی داری بر عملکرد و اجزاء عملکرد گیاه ماریتیغال دارند، اما اثرات متقابل این دو تیمار معنی دار نبود. بیشترین کمیت صفات رشدی همچون ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، تعدادگل آذین و قطر گل آذین در تاریخ کاشت دوم یعنی 30 اردیبهشت بدست آمد. شواهد نشان می دهد که تیمار کود پتاسیم بیشترین تاثیر را بر روی صفات کیفی گیاه از جمله درصد روغن، درصد سیلیمارین، عملکرد روغن و عملکرد سیلیمارین داشت. همچنین، بالاترین مقدار روغن در تیمار 150 کیلوگرم در هکتار پتاسیم بدست آمد. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که تیمار تاریخ کاشت 30 اردیبهشت به همراه تیمار 150 کیلوگرم در هکتار کود پتاسیم برای داشتن حداکثر رشد و نمو و بالاترین عملکرد گیاه مناسب می باشد و می توان برای مناطق جغرافیایی با شرایط زیست بوم مشابه توصیه نمود.
کلمات کلیدی: ماریتیغال، صفات مورفولوژیکی، روغن دانه، سیلیمارین
فصل اول
مقدمه
1-1 مقدمه:
جوامع بشری از ابتدای شکل‌گیری در ارتباط نزدیک با محیط اطراف خود بوده و از اجزاء تشکیل دهنده محیط، برای بدست آوردن غذا و دارو استفاده کرده است، شناخت وکاربرد گیاهان برای تهیه غذا و دارو به طور مسلم از طریق آزمون و خطا بوده و به تدریج انسان توانست احتیاجات خود را از محیط اطراف خود تأمین نماید. با شکل‌گیری تمدن‌ها و فراهم آمدن امکانات بیشتر، شناخت انسان به تدریج کامل‌تر گشت.(جم زاده،1388 ). گیاهان دارویی یکی از منابع مهم برای درمان بیماری‌ها بوده‌اند و در تمدن‌های پیشین جمع‌آوری و کشت آن‌ها در مکان‌های مقدس نظیر دیرها و صومعه‌ها متداول بوده است (جم زاده،1388 ). استفاده از گیاهان در طب سنتی در ایران و سایر کشورهای جهان متداول بوده و بر اساس شواهد تاریخی، کشور ایران در این زمینه پیشتاز و از کشورهای مطرح جهان بوده است (جم‌زاد، 1388).
استفاده از گیاهان دارویی به قدمت عمر انسان است چون بیماریها با پیدایش بشر متولد شدهاند و اسناد چند هزار ساله موجود در تاریخ طب و داروسازی حاوی تجربیات و اطلاعات ارزشمند گیاهان درمانی میباشد،که تا چند دهه گذشته آنچه به عنوان دارو مورد استفاده قرار میگرفت از منابع طبیعی و به طور عمده از گیاهان بهدست میآمد. با پیشرفت سریع علوم از یک سوء، و مسائل اقتصادی از سوی دیگر از مصرف گیاهان دارویی به صورت گذشته کاسته شد و داروهای شیمیایی در بسیاری موارد جایگزین آنها شدند(امیدبیگی،1376 ) اما تجربه چند دهه اخیر نشان میدهد که داروهای شیمیایی با تمام کارایی که دارند، اثرات نامطلوب و ناگوار, بسیاری به همراه دارند،که امروزه ثابت شده است کمتر ماده خالصی وجود دارد که دارای اثرات سوء نباشد به همین دلیل در دو دهه اخیر بازگشت به استفاده از گیاهان دارویی مورد توجه بسیار قرار گرفته است و دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی، کارخانهها و سازمان بهداشت جهانی 1برنامههای وسیعی جهت استفاده گیاهان دارویی تدارک دیده، و نقش گیاهان دارویی را در قرن بیست و یکم سرنوشت ساز تلقی نمودهاند، با توجه به اینکه در حال حاضر مواد اولیه دارویی در ایران کمتر ساخته میشود و در صنعت داروسازی به طور اساسی نیازمند به این مواد میباشیم، استفاده از منابع گیاهان دارویی داخلی یکی از راههای کاهش این نیاز است که از دیر زمان در ایران به طور سنتی رواج داشته است، اما استفادههای صحیح از گیاهان دارویی مشروط به وجود اطلاعات دقیق و علمی است که متأسفانه بر اثر مرور زمان و به علت دخالت افراد نا آگاه و سودجو منحرف گشته و افسانهها و مطالب غیر واقع به آنها اضافه شده است که باید آنها را از هم جدا نمود و این جداسازی احتیاج به افراد متخصص و صاحب نظر دارد تا نتایج حاصله قابل کاربرد باشد(امیدبیگی،1376 ). در اوایل قرن حاضر پیشرفت علم شیمی و کشف سیستمهای پیچیدهی سنتز ارگانیک منجر به توسعهی صنعت داروسازی و جایگزینی شیمی درمانی شد، بدین طریق پزشکی مدرن توانست بسیاری از بیماریها غیر قابل علاج و غالباً مرگ آور را درمان کند. با وجود این گیاهان دارویی و داروهایی که از آنها تهیه میشدند هرگز به طور کامل کنار گذاشته نشدند(امیدبیگی،1376 ). طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی امروزه بیش از 80 درصد مردم جهان (نزدیک به 5 میلیارد نفر)، برای درمان بیماریها هنوز از داروهای گیاهی استفاده میکنند، تقریباً یک چهارم داروهای تهیه شدهی دنیا داروی منشأ گیاهی هستند که یا مستقیماً از گیاهان عصاره گیری شدهاند و یا بر اساس ترکیب گیاهی، سنتز شدهاند(امیدبیگی،1376 ). واژه گیاهان دارویی تنها به تسکین دهنده آلام مردم اطلاق نمیشود بلکه این گیاهان در زیر گروه غذا به عنوان طعم دهندهها، نوشنیدنیها، شیرینکنندهها، رنگ طبیعی و حشرهکش وهمچنین به عنوان ماده اولیه محصولات آرایشی و بهداشتی نیز مورد استفاده قرار میگیرند(امیدبیگی، 1376).با نظری اجمالی به فرهنگ مصرف داروهای گیاهی در ایران متوجه میراث با ارزش این گیاهان در طب غنی سنتی ایران میشویم. از طرفی فلات وسیع ایران از اقلیمها و محیطهای گوناگون برخوردار است به همین دلیل بیش از 7500 گونه گیاهی مختص به ایران است، از این رو به حق فلور ایران یکی از منابع دارو خیز جهان محسوب میشود (زارع زاده، 1383)
1-2 تاریخچه گیاهان دارویی:
ایرانیان از دیرباز و حتی پیش از دیگران در زمینه گیاهان دارویی و کاربرد درمانی آنها از دانش پیشرفتهای برخوردار بودهاند(دوازده امامی،1382 ). نمونه بارز آن کتاب اوستاست، در یکی از پنج کتاب تشکیل دهنده اوستا، بخشهای پرشماری به گیاه درمانی، معرفی گیاهان دارویی و کاربرد آنها اختصاص یافته است(دوازده امامی،1382 ). اما متاسفانه در لشکر کشی اسکندر مقدونی، کتابخانه مشهور اسکندریه در آتش سوزی عمدتاً نابود شدو بدین ترتیب، سوابق گیاه شناسی شرق کهن در دو تمدن ایران و مصر بر اثر این آتش سوزیها، فاقد هر گونه مدرک دیرینه شناخت گیاهان دارویی و خواص آنها گردید، متأسفانه بعدها نیز بر اثر تخریب فرقه اسماعیلیه و آتش زدن کتابخانههای آن بهوسیله هلاکوخان مغول، بقیه آثار مکتوب گیاهان دارویی، که توسط این فرقه جمعآوری شده بود، از میان رفت، تا اینکه در قرن هشتم و نهم میلادی، اطباء ایرانی رونق خاصی به طبابت ایران و جهان بخشیدند، به طوری که با پیدا شدن دانشمندان و نوابغی نظیر ابوعلی سینا و زکریای رازی با انتشار کتابهای معروف خود (قانون و الحاوی) پیشرفتهای زیادی نصیب ملت ایران و جهانیان گردیدند (دوازده امامی، 1382).
1-3 رویکرد جهانی در استفاده از گیاهان داروئی:
رویکرد جهانی به استفاده از گیاهان دارویی و ترکیب‌های طبیعی در صنایع دارویی، آرایشی، بهداشتی و غذایی و نیاز مبرم به تحقیقات پایه‌ای و کاربردی وسیعی را در این زمینه نمایان می‌سازد(علیرضاکشفی بناب،1380 ). گیاهان دارویی یکی از منابع بسیار ارزشمند در گستره وسیع منابع طبیعی هستند که در صورت شناخت علمی، کشت، توسعه و بهره‌برداری صحیح می‌توانند نقش مهمی در سلامت جامعه، اشتغال‌زایی و صادرات غیر نفتی هر کشوری داشته باشند، تنوع آب و هوا و شرایط اکولوژیک مختلف، باعث تنوع و غنای گیاهان دارویی در سراسر ایران شده است، لزوم تحقیقات همه جانبه و بهره‌برداری صحیح از این گیاهان، به ویژه در زمانی که استفاده جهان از گیاهان دارویی در صنایع دارویی، آرایشی، بهداشتی و غذایی شتاب بسیار بالایی گرفته است، لازم و ضروری است(علیرضاکشفی بناب،1380 ).
برنامه‌ریزی جامع برای گیاهان دارویی می‌تواند علاوه بر دستیابی به مدیریت توسعه پایدار در این بخش بالاخص در ابعاد کلان توسعه اقتصادی، زیست محیطی، بهداشتی (خودکفایی دارویی)، اشتغال، امنیت غذایی و ذخایر ژنتیکی در عرصه ملی و جهانی به عنوان یک منبع درآمد ارزی برای کشور محسوب و ایفای نقش نماید. وجود برنامه‌ای جامع و هماهنگ بین مراکز تحقیقاتی، آموزشی و اجرایی و همچنین وجود اعتبار لازم در این امر می‌تواند راه‌گشای توسعه در گیاهان دارویی باشد(علیرضاکشفی بناب،1380 ). در این ارتباط یک نظام مدیریتی و جامع‌نگر نیازهای تحقیقاتی و اجرایی کشور را تعیین نموده و در نهایت با کنار هم قرار دادن نتایج بدست آمده، راه‌حل‌های مناسبی را به منظور توسعه در امر تولید و فرآوری گیاهان دارویی و در نهایت داروهای گیاهی ارائه خواهد نمود(علیرضاکشفی بناب،1380 ).
1-4 کشت و کار و تولید گیاهان دارویی:
امروزه نیاز بیش از حد بشر به منابع داریی,غذایی وآرایشی وتقاضا برای گیاهان دارویی به شدت افزایش یافته است ودر حال حاظر کشورهایی نظیر آمریکا، کانادا، چین، مجارستان و هند بیش‌ترین تحقیقات و کار را در این زمینه انجام می‌دهند (رجحان، 1360).فراورده‌های گیاهی برای حفظ سلامت و تغذیه انسان‌ها و درمان بیماری‌ها به شکل داروها، آنتی‌اکسیدان‌ها، چاشنی‌ها، خوش‌ بو‌کننده‌ها، رنگ‌ها و حشره‌کش‌ها استفاده می‌شوند(امین،1380 ).در سال‌های اخیر، به علت اثر سوء داروهای سنتتیک، استفاده از داروهای گیاهی دوباره رونق یافته و تقاضای جهانی برای این مواد گیاهی افزایش چشم‌گیری پیدا کرده است و برخی از این داروها مانند داروهای گروه تروپان آلکالوئیدی، گروه اوپیوئیدی و داروهای ضد سرطانی بعضا جایگذین مناسب شیمیایی هم ندارند (امین، 1380).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از آنجایی که اکثر گیاهان دارویی در مرحله گلدهی برداشت می‌شوند و به تولید بذر جهت زادآوری نمی‌رسند به تدریج باعث از بین رفتن یک یا چند گونه می‌شوند، بنابراین در کشورهای مختلف اقدام به تولید بذر و کشت انبوهی این گیاهان نموده‌اند به طوری‌که کشور پرو یک چهارم کل زمین‌های زراعی خود را به کشت این گیاهان اختصاص داده و یا کشور چین که انیستیتو و مراکز تحقیقاتی فراوانی جهت تولید بذر و کشت گیاهان دارویی دارد (توکلی صابری و صداقت، 1379). کشور ما نیز دارای یکی از غنی‌ترین منابع گیاهان دارویی بوده که در نقاط مختلف ایران پراکنده شده‌اند، رجعت دوباره به استفاده از گیاهان دارویی و برداشت‌های بی‌رویه و مستقیم از طبیعت در دهه‌های اخیر از یک طرف و وقوع تنش‌های محیطی طبیعی از طرف دیگر موجب فرسایش شدید ژنتیکی در گونه‌های گیاهی پر ارزش گردیده است (امیدبیگی، 1376 ). این وضعیت تا جایی پیش رفته که برخی از گیاهان دارویی بومی یا از بین رفته و یا در معرض انقراض قرار گرفته‌اند (هویزه و همکاران ،1380)
1-5 اهمیت اقتصادی گیاهان دارویی:
در حال حاضر بهره‌برداری از گیاهان دارویی و برداشت از طبیعت در نقاط مختلف کشور صورت می‌گیرد(امیدبیگی،1376 ). در حالی‌که آمار دقیقی از میزان تولید و مصرف گیاهان دارویی و مکمل‌های طبیعی در ایران در دست نیست(امیدبیگی،1376 ). نگاهی به برخی از آمارهای واردات و صادرات برخی از کشورها و ارزش فروش داروها و مکمل‌های گیاهی بیان کننده اهمیت اقتصادی گیاهان دارویی است. در سال 1977 میلادی در کشور آلمان تولیدات داروهای گیاهی به ارزش 6 میلیارد یورو بوده است (متین، 1382). در سال‌های 1980 تا 1985 طبابت گیاهی در شهرهای صنعتی اروپا 8 درصد افزایش یافت.طبق گزارش شرکت آمریکایی فراست و سالیوان، در سال 1986 اروپائی‌ها مبلغ 560 میلیارد دلار صرف فراورده‌های طبیعی و مکمل‌های غذایی نمودند (مومنی، 1380). در سال 1989 واردات گیاهان دارویی مختلف توسط کشورهای اروپایی به میزان 550 میلیون دلار بوده و در همان سال،76 میلیارد دلار دارو ساخته شده است.بر اساس گزارش فائو2در سال 1995، ارزش صادرات گیاهان دارویی در جهان بالغ بر 880 میلیون دلار بوده است. در همین سال کشور چین با صادرات 337 میلیون دلار از گیاهان دارویی مقام اول صادرات را به خود اختصاص داد. نکته جالب توجه این که در کشور چین بیش از 350 هزار هکتار زمین به کشت حدود 200 گونه دارویی اختصاص داشته و حدود 100 میلیون نفر در بخش گیاهان دارویی اشتغال دارند (محمدی‌ گلرنگ، 1380). در سال 1998 میلادی سطح زیر کشت در آلمان بیش از 6000 هکتار بوده و دریافتی از فروش داروهای گیاهی و شیمیایی در داروخانه‌های این کشور بالغ بر 22 میلیارد یورو بوده است (متین، 1382). در سال 1999 کشور ژاپن نزدیک به 101227000 دلار صرف واردات مواد موثره با منشاء گیاهی برای ساخت دارو نموده است (قنبری و همکاران، 1380). در سال 2000 تجارت گیاهان دارویی نزدیک به70 میلیارد دلار بوده است (رسام، 1380). در سال 2001 میلادی، آلمانی‌ها بیش از 5/1 میلیارد یورو خرج داروهای گیاهی نموده‌اند (متین، 1382).
1-6 وضعیت گیاهان دارویی در ایران:
ایران با برخورداری از سابقه تاریخی درخشان در طب، استعدادهای بالقوه جغرافیایی و اقلیمی (11اقلیم از 13 اقلیم جهانی)، دامنه تغییرات درجه حرارت روزانه (50 درجه سانتی‌گراد)، 300 روز آفتابی در سال، و تنوع بالای گونه گیاهی (7500 الی8000 گونه) که 10 تا 15 درصد آن دارویی است، توانایی بالقوه‌ای در زمینه توسعه و تولید گیاهان دارویی دارد (آزادبخت، 1378؛ امیدبیگی،1379).در حال حاضر حدود 66 هزار هکتار از ارضی کشاورزی در استان‌های مختلف کشور، به کشت گیاهان دارویی اختصاص دارد و از مجموع مزارع اختصاص یافته به گیاهان دارویی، حدود 65 هزار تن محصول تولید می‌شود (عصاره و سید اخلاقی، 1388). میزان صادرات کشور در سال 1386 به میزان 63 میلیون دلار ثبت شده است که عمده‌ترین اقلام زیره، گشنیز و عصاره شیرین بیان بوده است(غلامشاهی،1388 ). این در حالی است که ارزش کل واردات گیاهان دارویی و مواد اولیه گیاهی در سال 1386 به میزان 85 میلیون دلار بوده و بیش‌ترین ارزش میزان واردات گیاهان دارویی و فرآورده‌های مرتبط، معادل 59 میلیون دلار مربوط به اسانس‌ها می‌باشد (غلامشاهی، 1388). در حال حاضر 35 شرکت داروسازی گیاهی در کشور مجوز فعالیت دارند و حدود 300 قلم داروی گیاهی در کشور تولید می‌گردد، که حدود 4 درصد داروهای مورد استفاده جامعه را تشکیل می‌دهند و تعداد گیاهان مورد استفاده برای تهیه این داروها (طبق گزارش وزارت بهداشت) حداکثر 90 گونه گیاهی است. همچنین تعداد 60 قلم ترکیبات آرایشی با منشاء گیاهی در کشور تولید می‌گردد که بسیاری از مواد اولیه این فرآورده‌ها از خارج وارد می‌گردد (عصاره و سید اخلاقی، 1388). این در حالی است که تنوع گونه‌ای و ذخایر ژنتیکی از ویژگی‌های بارز این سرزمین بوده و با بهره‌گیری از حدود هشت هزار گونه گیاهی و حدود 1500 گونه گیاه دارویی و انحصاری و بومی بودن برخی از آن‌ها که از ارزش دارویی و صنعتی بالایی برخوردار بوده (ابراهیمی، 1380) و در صورت کشت و فراوری می‌توانند علاوه بر تأمین نیاز بازار داخل، در بازارهای جهانی بدون رقیب وارد شوند. علی‌رغم این‌که همواره استفاده از گیاهان دارویی و تأمین دارو از منشاء گیاه، از ویژگی‌های بارز طب ایرانی محسوب می‌شود اما به رغم پیشینه تاریخی درخشان و گذشته پر افتخار، عملاً جایگاه ایران امروز در این دانش از موقعیت مناسب و مطلوبی در جهان برخوردار نیست، بنابراین تمهیدات لازم برای احیاء و بازگرداندن این سیادت فراموش شده و ارتقاء اهداف متعالی طب ایرانی که گیاهان دارویی سنگ بنای آن را تشکیل می‌داده است، امری اجتناب ناپذیر است. بنابراین بررسی وضع موجود فعالیت‌های مرتبط با گیاهان دارویی اعم از تحقیقاتی و اقتصادی و نیز فرآورده‌های دارویی و آرایشی، بهداشتی با منشاء گیاهی، نشان می‌دهد که در ارتباط با عرصه‌های کاری، جمع‌آوری و استحصال محصول از عرصه‌های طبیعی، نهاده‌های مورد نیاز، عملیات کاشت، داشت، برداشت و نیز عملیات پس از برداشت (عمل‌آوری) و بالاخره بازاریابی و بازرگانی گیاهان دارویی و فرآورده‌های آن‌ها نارسایی‌ها، مشکلات و محدودیت‌هایی در کشور وجود دارد که بدون توجه و رفع آن‌ها، فعال کردن این بخش بالقوه تولیدی غیر ممکن بوده و سودآوری لازم برای تولیدکنندگان نیز بعید به نظر می‌رسد (عصاره و سید اخلاقی، 1388).
طبق آخرین آماری که توسط وزارت جهاد کشاورزی اعلام شده است، سطح زیر کشت گیاهان دارویی در ایران به غیر از زعفران در سال 1390 برابر با 6/38419 هزار هکتار می باشد که مقام اول از آن استان خراسان می‌باشد. با توجه به آمار سال 1391سطح زیر کشت گیاهان دارویی در این استان به غیر از زعفران 13 هزار هکتار می‌باشد.(جدول 1-1, جدول 1-2).
1-7 استفاده از کودها در مزارع:
ازمیان روشهای به زراعی شناخته شده ومناسب،استفاده ازکودهای شیمیایی یکی ازموثرترین راهکارهایی است که بشرازدیربازبه منظوربهبودعملکردوکیفیت محصولات مختلف مورداستفاده قرارداده است(لیلا وهمکاران3، 2003). چرا که باتامین به موقع ومسلما به میزان نیازعناصرموردنیازگیاهان می توان افزایش چشمگیری رادرکمیت وکیفیت محصول آنهاایجادکرد. (بارکر و پیلبام4، 2007)
1-8 اثر عناصر غذایی بر عملکرد گیاهان:
عناصر ضروری بر اساس نیاز کمی گیاهان به دو گروه عناصر پرمصرف شامل نیتروژن، کربن، هیدروژن، اکسیژن، فسفر،پتاسیم، کلسیم،منیزیم وگوگرد وعناصرکم‌مصرف شامل آهن، منگنز، بر،روی، مس،مولیبدن، کلرونیکل تقسیم می‌شوند (معزاردلان و ثواقبی فیروزآبادی، 1381؛ سالاردینی، 1382). افزایش بیوماس محتوای دارویی با روش‌های به‌زراعی و به‌نژادی یکی از اهداف مورد نظر در تولید گیاهان دارویی می‌باشد. عناصر غذایی پرمصرف و کم‌مصرف در این زمینه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هسستند (امیدبیگی5، 2005). هر عنصر ضروری فقط زمانی می‌تواند نقش خود را تغذیه به‌خوبی نشان دهد که سایر عناصر لازم به‌صورت متعادل و به نسبت‌های کافی در اختیار گیاه باشند. با افزایش مواد آلی خاک، بهینه سازی مصرف کودهای نیتروژنه، فسفاتی و پتاسیمی، تولید و ترویج مصرف کودهای حاوی عناصر ریزمغذی می‌توان عملکرد محصولات زراعی و باغی را افزایش داد (ملکوتی، 1379).
1-9 تیره کاسنی:
دراین خانواده900 جنس وحدود2000گونه وجوددارد. که بیشترین انتشار این تیره در نواحی معتدل وسرد دیده می شود . گیاهان این خانواده عموماًعلفی بوده ودارای گل آذین کاپیتول وفاقدزایدهزیربرگ یعنی (استیپول) می باشد. میوه فندقه و اغلب دارای تارهای بلند می باشد. (امید بیگی 1384)
1-10 گیاه شناسی:
ماریتیغال(silybum marianum) از خانواده کاسنی (Asteraceae)، گیاهی دارویی،علفی و یکساله است که درنقاط مختلف ایران به صورت وحشی یافت میشود. این گیاه دررویشگاههای طبیعی خوددربرخی مناطق معتدله باشرایط آب وهوای مدیترانهای قادربه گذراندن دوره ی سرمای زمستان میباشدبه همین دلیل میتواندبصورت یک محصول پاییزه نیزدرآن مناطق کشت شود،ولی درنواحی سردسیری مناطق مدیترانه ای بایددرفصل بهارکشت گردد.(امیدبیگی,2006).
1-11 نوع مواد موثره:
موادمؤثره دانه های گیاه ماریتیغال ازنوع فلاونولیگنانهاهستندکه این مواد5/1تا3 درصدوزن دانه ماریتیغال راتشکیل می دهند(دویک6، 1998).این ترکیبات ازنظرشیمیایی متعلق به فنلهاهستندورنگ آنهامعمولاًزردمیباشند . مهمترین فلاونوئیدهای موجوددردانه های این گیاه عبارتنداز:سیلیبین،سیلی کریستین وسیلی دیانین که مجموعه آنهاتحت عنوان ترکیبات سیلیمارین شناخته میشوند(امید بیگی، 2006).
سیلیمارین ترکیبی ازفلاونوییدهااست که ازعصاره متانولی دانه های ماریتیغال به میزان4تا6درصداستخراج میشود (کاتیار7، 2002).
1-12 موارد استفاده:
سیلیمارین ازسیلیبین مشتق شده ویک داروی محافظ کبدی است که به طوروسیعی دردرمان بیماریهای مختلف کبدی(سیروز،هپاتیت ویروسی وسمی مزمن،کبدچرب والتهاب مجرای صفرا)استفاده میشود.(کرن و همکاران8، 2000). این گیاه اثرپزشکی ودارویی دارد،امابعضی وقتهابه عنوان گیاه زینتی به دلیل برگهای غیرمعمول آن پرورش داده میشود . بیش از2000سال است که دانه های این گیاه برای معالجه بیماریهای کبدی بکارمیرودوهمچنین برای معالجه مسمومیت قارچی وهپاتیت کاربرددارد(واگنر و همکاران9، 1992و بوسی سو و همکاران10، 1992). ازدانه های این گیاه موادمؤثری استخراج میشود (سیلیمارین)که برای درمان امراض ومسمومیتهای کبدی،سیروزکبدی وپیشگیری ازسرطان بکار میرود(هورنوک11، 1992).مطالعات نشان میدهندکه سیلیمارین دردرمان هپاتیتهای حادومزمن تاثیرمی گذارد(ماگلیولو12، 1978)هچنین بااثرات سمی موادمختلف سمی همانندالکل(اتانول)،تتراکلریدکربن،دزبالای استامینوفن مقابله میکند(پاتی13، 1996).
1-13 پراکنش جغرافیایی:
این گیاه به طورخودرودرشمال،مغرب وجنوب ایران میروید،ولی به صورت پرورشی نیزمیتوان دراکثرمناطق ایران کشت نمود، همچنین دراکثر کشورهای غربی(آلمان، اتریش ورومانی) ودر تعدادی از کشورهای جنوب آمریکا وجنوب آفریقا، همه ساله زمین های زراعی وسیعی برای کشت ماریتیغال اختصاص می یابد (امیدبیگی 1384).
1-14 کاشت:
طریقهتکثیراین گیاه پرارزش،ازطریق بذراست. این گیاه به صورت ردیفی توسط ردیفکارغلات کشت میشودوبرای هرهکتارزمین 12تا 10 کیلوگرم بذرنیازاست(امیدبیگی،1384 ). تعداد 10 تا 12 بذردرهرمترطولی مناسب است.برای سهولت دربرداشت مکانیکی بهتراست گیاهان به صورت نواری کشت شوند،فاصله ردیف کاشت بین 40 تا 60سانتیمتروعمق کشت2 تا3سانتیمتراست؛یعنی پس ازهر 4 تا 5 ردیف،فاصلهای به اندازه 120 تا150سانتیمترخالی بماندودرتمام زمین به همین شکل عمل شود0امیدبیگی ،1384 ).ماریتیغال درطول دورهرویش به هوای گرم وآفتاب فراوان نیازدارد(امیدبیگی،1384 ). بذوردردمای 8 تا 10 درجه سانتیگرادجوانه می زنندولی درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بذربین 18 تا 20 درجه سانتیگراداست( امید بیگی، 1384)
1-15 خاک:
مارتیغال راتقریباًدرهرنوع خاکی میتوان کشت نمود. به شرطی که خاک کاملاًشنی وتهی ازموادوعناصرغذائی نباشد(امید بیگی، 1385).
1-16 داشت:
ماریتیغال به بسیاری ازعلفکشهاحساس است ازاین رومبارزهشیمیائی باعلفهای هرزاین گیاه بایدبادقت کامل انجام گیردودرانتخاب نوع علف کشی وغلظت وزمان کاربردآن دقت نمود؛لذاتوصیه میشودازسموم قبل ازکاشت استفاده شود(امیدبیگی،1384 ). بایدازمحصولات وجینی قبل ازکشت خارمریم استفاده کردتادرموقع کشت خارمریم باعلفهای هرزکمتری برخوردنمائیم،همچنین نبایددرچندسال پیاپی این گیاه راکشت نمودچون علف هرزمزرعه میشود (امید بیگی، 1385).
1-17 برداشت:
درکشت بهاره میوه هاازاوایل تابستان به تدریج میرسند(امیدبیگی،1384 ).. هنگام رسیدن میوه ها،گلچه هاخشک میشوندوتارهای بلندوسفیدرنگ ظاهرمیگردند. رنگ میوه های رسیده قهوه ای وبراق است. (امیدبیگی،1384 )میوه های رسیده به سهولت ازگیاه جداوبه اطراف پراکنده میشوند. (امیدبیگی، 1384 ).کاپیتولهامعمولاًدریک مرحله ودرفاصله زمانی10 تا 15روزه برداشت میشود. اواخرتیراوایل مردادزمان مناسبی برای برداشت محصول میباشد،ولی برداشت مارتیغال بدلیل وجودبرگهای بزرگ وانبوه وخارهای اطراف برگ بسیارمشکل است(امیدبیگی،1384 ). درسطح کوچک،کاپیتول ها را میتوان بادست برداشت کردولی درسطح وسیع بایدبا ماشینهای مخصوص اینکاررا انجام داد(امیدبیگی،1384 ). عملکردبذربین 1تا2تن در هکتار است (امید بیگی، 1384).

فصل دوم
مروری بر تحقیقات انجام شده
2-1 پتاسیم:
ﭘﺘﺎﺳﯿﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻮﻣﯿﻦ ﻋﻨﺼﺮ ﻏﺬاﯾﯽ اﺻﻠﯽ ﺑﺮای رﺷﺪ ﮔﯿﺎه ﻣﻄﺮح ﺑﻮده و ﻧﻘﺶ اﺳﺎﺳـﯽ در ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ آنزیم ها، سنتز پروتئین ها و فتوسنتز ایفا می کند(باساک و بیسواس14، 2009). کود پتاسیم در مکانیسم انتقال سایرعناصر غذایی از غشاء سلولی دخالت داشته و وجود آن برای انجام فتوسنتز موثر و ضروری می باشد (هلمز15، 1985). در بسیاری از موارد پتاسیم موجود در خاک برای رشد گیاه زراعی کافی است اما در مواقعی که میزان زیادی کود نیتروژن و فسفر جذب می شود ممکن است پتاسیم عامل محدود کننده ای برای جذب نیتروژن بوده و در نتیجه رشد را کاهش دهد(اکبری و همکاران، 1379؛ ماجدی و خادمی، 1378). کود پتاسیم به ویژه در خاک های مبتلا به کمبود این کود باعث افزایش بارز عملکرد می شود و می تواند اثر زیادی روی کیفیت دانه بگذارد(گرنت و بایلی16، 1993).
ﮔـﺰارش ﺷـﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب در ﮔﻴـﺎه ﺑـﻪ میزان 25 تا 40 درصد از طریق مدیریت خاک ورزی و 15 تا 25 درصد از طریق مدیریت تغذیه امکان پذیر است (هاتفیلد وهمکاران17،2001). پتاسیم با وجود این که در ساختمان بافت ها شرکت ندارد, اما نقش های مهمی را در ﺑﺴﻴﺎری از ﻓﺮاﻳﻨﺪ فیزیولوژیک از قبیل فتوسنتز، انتقال مواد پرورده به مخازن، حفظ آماس، هدایت روزنه ای، تنظیم اسمزی، فعالیت آنزیمی، توسعه سلولی، خنثی سازی یون های دارای بار منفی غیر قابل انتشار وقطبی نمودن غشا ایفامی کند (سالاردینی و مجتهدی، 1989).
کمبود پتاسیم در خاک و یا افزایش PH خاک باعث ایجاد علائم کمبود در برگ ها می شود که بارزترین آن حالت کلروز در حاشیه برگ ها می شود، که در اثر پیشرفت به نکروز تبدیل می شود (ملکوتی ،1375). پتاسیم از عناصر غذائی اصلی گیاه به شمار می آید و نقش حساسی را در گیاه ایفا میکند، حداقل 50 آنزیم گیاهی به طور کامل و یا مقدار زیادی ازفعالیت شان به پتاسیم بستگی دارد. از نقش های حیاتی پتاسیم، نقش اسمزی این عنصر در بالا بردن کارایی مصرف آب در گیاه است، به طوری که در حضور مقدار کافی از پتاسیم، وظیفه سلول های روزنه که باز و بسته شدن آنها با توجه به شرایط رطوبتی گیاه است، به درستی صورت می گیرد که منجربه افزایش راندمان مصرف آب می شود.این امرگیاه را در شرایط کم آبی در برابر خشکی مقاوم می سازد.در شرایط عدم حضور پتاسیم کافی و کمبود آب، روزنه ها به موقع بسته نشده و منجر به پژمردگی و پلاسیدگی گیاه می گردد. این اثر پتاسیم به لحاظ حفظ شرایط مناسب رطوبتی گیاه و کاهش تراکم هورمون اسید آبسیزیک18در گیاه میباشد (سالاردینی و مجتهدی،1367؛ملکوتی،1373؛ مارشنر،1380؛شریفی عاشور آبادی،1380).
پتاسیم نقش ویژه ای در حیات و بقای گیاهان تحت شرایط تنش محیطی بازی می کند، در شرایط کمبود پتاسیم حساسیت گیاهان به تنش های محیطی افزایش می یابد (کاکمک19، 2002) به طوری که در شرایط تنش ﺗﻮﻟﻴﺪ رادیکال های فعال اکسیژن در گیاهان به شدت تحریک می شود(کاکمک، 2005). کاکمک(2005)، نیاز به پتاسیم بالا را در شرایط تنش به نقش بازدارندگی پتاسیم در مقابل تولید رادیکال های فعال اکسیژن در طی فتوسنتز و اکسید شدن 20نسبت داد. فوگر و ملکوتی(1379) بیان نمودند پتاسیم ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺑﻬﺒﻮد ﻣﺤﺼﻮل، سبب افزایش تحمل ﮔﻴﺎﻫﺎن ﺑﻪ ﺷﻮری، کم آبی، انواع تنش ها، آفات و بیماری ها شده و ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﺼﺮف آب و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻏﺬاﻳﻲ را اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲدﻫﺪ .
گنزالس و همکاران(1972) اظهار داشتند که پتاسیم باعث تحریک تغییر فاز از رویشی به زایشی می شود زیراکه گل دهی با تغییر آمینو اسید که تسهیل کننده سنتز ایندول استیک اسید است، باعث تحریک گل دهی میشود. گارسیا و همکاران21(2008) بیان کردند که زمانی که غلظت پتاسیم در گیاه ازحد مشخصی بالاتر رود ،فیتوتوکسیتی(سمی شدن گیاه) در گل اتفاق می افتد.
2-1-1 اثر کود پتاسیم بر ارتفاع گیاهان:
آزمایشات متعددی بر روی اثر پتاسیم بر ارتفاع گیاهان داروئی و زراعی صورت گرفت که نشان داد پتاسیم اثر مثبتی بر ارتفاع گیاه دارد البته در مواردی نیز هیچگونه تاثیر بر ارتفاع گیاه مشاهده نگردید. در آزمایشی بر روی همیشه بهار آفریقایی ( Tagetes erecta ) پال22 (2010) اظهار داشت که افزایش میزان پتاسیم تاثیر معنی داری بر ارتفاع گیاه دارد و باعث افزایش ارتفاع بوته می شود. هاکوئه و همکاران (2007) در بررسی اثر کود نیتروژن و پتاسیم بر روی زردچوبه به این نتیجه رسیدند که پتاسیم و نیتروژن با ترکیب با یکدیگر و یا هر یک به تنهایی بر روی ارتفاع گیاه زردچوبه تاثیر می گذارد. همچنین هاکوئه23 (2007) در آزمایش دیگری با بررسی کود نیتروژن و پتاسیم بر روی زنجبیل به این نتیجه رسیدند که پتاسیم و نیتروژن در مخلوط با یکدیگر باعث افزایش معنی دار ارتفاع بوته می شود. در آزمایشی بر روی تاثیر پتاسیم بر رازیانه محققان اظهار داشتند که با افزایش میزان پتاسیم افزایش معنی داری در ارتفاع مشاهده می شود (ابو المگد و هکاران24، 2010).
همچنین حیدری و همکاران(1390) در آزمایشی به منظور بررسی تأثیر نیترات پتاسیم بر ارتفاع بوته ترخون آزمایشی با 4 سطح پتاسیم انجام دادند و نتیجه گرفتند که نیترات پتاسیم اثر معنی داری بر ارتفاع گیاه ترخون دارد. همچنین در آزمایشی که بر روی گیاه داروئی سرخارگل انجام شد، به این نتیجه رسیدند که استفاده از پتاسیم باعث افزایش ارتفاع گیاه می شود (الساید و همکاران25،2012).
ازطرف دیگر،اصفهانی و همکاران (1384) در بررسی های خود بر روی اثر پتاسیم بر برنج به این نتیجه رسیدند که پتاسیم اثر معنی داری بر ارتفاع ساقه گیاه ندارد. در پژوهشی دیگر که بر روی اثر پتاسیم بر پیاز انجام گردید، مشخص شد که ارتفاع بوته به تدریج با گذشت زمان تا 60 روز پس از کاشت افزایش یافت (علی و همکاران، 2007).
حسین، اسلام و همکاران (2009) با پژوهشی که بر روی هویج انجام دادند مشاهده کردند که در پلات هایی که میزان 250 کیلوگرم در هکتار پتاسیم دریافت کرده بود افزایش ارتفاع در بوته هویج مشاهده شد. عزیزی و همکاران(1389) نیز در آزمایشی اثر پتاسیم بر روی آفتابگردان نشان دادند که با افزایش کود پتاسیم ارتفاع آفتابگردان افزایش یافت. قاسمی و همکاران(1391) با آزمایشی که بر روی کلزا انجام دادند اظهار داشتند که میزان 100 کیلوگرم در هکتار پتاسیم باعث افزایش ارتفاع گیاه می شود و آن را در سطح پنج درصد معنی دار می کند.
اماحقیقی و همکاران (2011) با آزمایشی که بر روی توتون انجام دادند نشان دادند که پتاسیم نمی تواند تاثیری بر ارتفاع گیاه توتون داشته باشد.
2-1-2 اثر کود پتاسیم بر عملکرد بذر:
اثر مثبت کود پتاسیم بر عملکرد بذر در بسیاری از گیاهان داروئی و سایر محصولات زراعی مشاهده شده است. به طور مثال در آزمایشی توسط حسنی (2010) تاثیر پتاسیم بر روی عملکرد دانه آنیسون مورد بررسی قرار گرفت و نتیجه گرفتند که با افزایش پتاسیم عملکرد بذر بالا می رود. ناﺻﺮی ﭘﻮر ﯾﺰدی(1370) اثر نیتروژن ، فسفر و پتاسیم را بر رشد و عملکرد زیره سبز بررسی و گزارش داد که ﺳﻄﻮح ﻧﯿﺘﺮوژن و ﻓﺴﻔﺮ ﺑـﺮ روی ﺗﻌـﺪاد داﻧـﻪ در ﺑﻮﺗﻪ ﮔﯿﺎه اﺛﺮ ﻣﻌﻨﯽدار داشته ولی بین سطوح پتاسیم به تنهایی اختلاف معنی داری مشاهده نکرد.
فنایی و همکاران(1388) نیز در آزمایشی که بر روی کلزا و خردل انجام دادند بیان کردند که اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﺼﺮف ﭘﺘﺎﺳﻴﻢ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮد داﻧﻪ در دو گونه کلزا و خردل ﻫﻤﺮاه بود. علی و همکاران (2007) نیز با آزمایشی که در آن تاثیر پتاسیم بر روی پیاز انجام گرفت بیان کردند که پتاسیم باعث افزایش عملکرد بذر پیاز در هکتار می شود.
پرهیزکار و همکاران(1391) اظهار داشتند که اﺛﺮ ﮐﻮد ﭘﺘﺎﺳﯿﻢ بر ﻋﻤﻠﮑﺮد دانه در هکتار در سطح یک درصد بر روی گیاه کتان معنی دار بود و سطوح مختلف پتاسیم تیمار شده نشان داد که بیشترین عملکرد دانه در هکتار متعلق به سطح 80 کیلوگرم در هکتار بود. در تحقیقی توسط سپهر و ملکوتی(1383) بر روی آفتابگردان تاثیر سطوح پتاسیم مورد ارزیابی قرار گرفت و نتایج آن بدین صورت بود که پتاسیم عملکرد دانه را 500 کیلوگرم افزایش داد. رحیمی(2012) در آزمایشی بر تاثیر پتاسیم بر روی گندم اظهار داشت که با افزایش پتاسیم میزان عملکرد بذر گندم افزایش معنی داری پیدا می کند.
در آزمایشی که توسط فرهاد و همکاران (2010) بر روی تاثیر پتاسیم بر روی عملکرد بذر سویا انجام شده بود به این نتیجه رسیدند که افزایش پتاسیم باعث افزایش عملکرد بذر سویا می شود. در آزمایش دیگری که توسط موبسر و سرحدی 26(2012) بر روی عملکرد بذر کلزا انجام شد نشان دادند که پتاسیم اثر معنی داری بر روی عملکرد بذر نمی گذارد. در آزمایشی بر روی گلرنگ توسط پالیزدار و همکاران(1391) اظهار داشتند که150 کیلوگرم پتاسیم در هکتار نسبت به عدم مصرف آن، عملکرد دانه را 58 درصد افزایش داد. در آزمایش دیگری بر روی کتان توسط ساوان و همکاران (2007) به این نتیجه رسیدند که محلول پاشی پتاسیم به طور قابل توجهی عملکرد بذر را از 10 به 16 درصد نسبت به شاهد افزایش داد.
پیشرفت های قابل توجه در عملکرد پنبه و کیفیت ناشی از مصرف پتاسیم نیز توسط مولینز و همکاران27(1991) گزارش شده است. حبیب زاده و همکاران (1382) در بررسی اثر پتاسیم بر روی عملکرد بذر سویا نتیجه گرفتند که سطوح مختلف پتاسیم در سطح یک درصد معنی دار شد.
2-2 تاریخ کاشت:
عوامل محیطی تاثیر به سزایی بر کمیت و کیفیت محصول بدست آمده از گیاهان داروئی دارند. با وجود این؛ امکان کنترل کامل این عوامل میسر نبوده ولی می توان با روش هائی اثرات محیطی را به گونه ای مدیریت کرد که گیاه تحت آن شرایط پتانسیل بالقوه خود را حفظ کند. در این بین تاریخ کاشت نقش اساسی در دست یابی به شرایط مناسب در طول دوره رشد و نمو جهت حصول حداکثر عملکرد کمی و کیفی در گیاهان داروئی ایفا می نماید (حاج سید هادی، 1378).
تصمیم گیری برای انتخاب زمان کشت مناسب یک گیاه زراعی بسیار با اهمیت می باشد و از عوامل مهم در جهت کسب حداکثر عملکرد در گیاه است، تاثیر عوامل محیطی بر مراحل فیزیولوژیکی گیاه باعث می شود تاریخ کاشت از منطقه ای به منطقه ای دیگر و حتی در یک منطقه بسته به تفاوت های ژنتیکی بین ارقام متفاوت باشد (هادلی و همکاران28،1983؛ ساندو،1984).
زمان کاشت نقش مهمی در نمو گیاهان داشته و در گیاهان داروئی بر میزان مواد موثره تاثیر قابل توجهی دارد ( عسکر غنی و مجید عزیزی, 1386). انتخاب تاریخ کاشت مناسب ﺑﻪ ﻋﻠـﺖ ﺿـﺮورت اﺳـﺘﻔﺎده ﺣـﺪاﻛﺜﺮ از مناﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻃﻲ ﻓﺼﻞ رﺷﺪ ﺣـﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴـﺖ اﺳـﺖ. در کاشت خیلی زود پایین بودن دمای خاک و صدمات ناشی از یخبندان موجب استقرار ضعیف گیاهان در بهار می شود. تاﺧﻴﺮ زﻳﺎد در ﻛﺎﺷﺖ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻛﻮﺗﺎه ﺷﺪن دوره رﺷﺪ ﮔﻴﺎه و اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮﺧﻮرد زﻣﺎن ﮔﻠﺪﻫﻲ ﺑـﺎ درﺟـﻪ ﺣـﺮارت ﻫـﺎی ﺑـﺎﻻ اﺛﺮات ﻧﺎﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﺑﺮ رﺷﺪ و ﻧﻤﻮ گیاه می گذارد(ماجومدار29، 1986).
در آزمایشی که طی دو سال در چیلان شیلی بر روی همیشه بهار انجام شد مشخص گردید که برای کسب عملکرد گل همیشه بهار میتوان آن را در هر تاریخی از ژوئن تا اکتبر کاشت. ﺭﺷــﺪ ﻭﻧﻤﻮ ﻭﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻝ ﮔﻴﺎﻫﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﻳﻲ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳــﺎﻳﺮﮔﻴﺎﻫﺎﻥ ﻣﺘﺎﺛــﺮﺍﺯ ﻋﻮﺍﻣﻞژﻧﺘﻴﻜﻲ ﻭ ﺯﺭﺍﻋﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷــﺪ. ﺑﺮﺍﻱ ﻫﺮ ﻣﺤﺼﻮﻟﻲ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷــﺖ ﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺷــﺘﻪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺍﻓﺘﺎﺩﻥ ﺁﻥ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﻮﺟــﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻣﻲﮔﺮﺩﺩ(ﺳــﺮﻣﺪﻧﻴﺎ ﻭ ﻛﻮﭼﻜــﻲ، 1369).
ﺑﺮﺍﻱ ﻫﺮﻣﻨﻄﻘﻪ ﻳﻚ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷﺖ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﻛﻪ ﺷﺮﺍﻳﻂ ﺁﺏ ﻭ هواﺋﻲ، ﺁﻣﺎﺩﻩ ﻛﺎﺷﺖ ﺑﻮﺩﻥ ﺯﻣﻴﻦ، فراهم بودن آب آبیاری، بذر، رقم مورد نظر و زمان متحمل برای شیوع آفات و بیماری ها تعیین می شود (راوسون30، 2000).
مدیریت مناسب تاریخ کاشت وابسته به شرایط آب و هوایی بویژه درجه حرارت هوا و خاک هر منطقه متغییر می باشد و بر روی عملکرد کمی و کیفی گیاه زراعی و به طور موردی در گیاهان داروئی موثر میباشد، تاریخ مناسب کاشت زمانی است که گیاه فرصت کافی برای رشد سبزینه ای و رویشی برای قبل به گل رفتن داشته باشد (باقری و همکاران، 1387 ). عدم کفایت رشد رویشی منجر به کاهش ذخیره غذایی، تعداد گل، کوچکی دانه، و افت عملکرد کمی و کیفی می گردد. از ﺳﻮی دﻳﮕﺮ رشد روﻳﺸﻲ طولانی نیز ﻣﻮﺟﺐ اﺗﻼف رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک و رﻗﺎﺑﺖ اﻧﺪام ﻫﺎی روﻳﺸﻲ و زاﻳﺸﻲ ﺑﺮای درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ میﮔﺮدد(ﺧﻮاﺟﻪ ﭘﻮر ، 1379).
2-2-1اثر تاریخ کاشت بر ارتفاع گیاه:
نتایج مطالعات متعدد نشان داده است که کشت گیاه در غیر از تاریخ کاشت بهینه در هر منطقه می تواند در ارتفاع گیاه موثر باشد. به طور معمول تاخیر از زمان بهینه کشت سبب کوتاه تر شدن ارتفاع در اغلب گیاهان می شود. ﺯﻫﺘﺎﺏ سلماسی ﻭ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ(1382) ﺩﺭ ﺑﺮﺭﺳــﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺳﻪ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷﺖ(ﻓﺮﻭﺭﺩﻳﻦ تا اردیبهشت) ﺑﺮ ﺭﻭﻱ آﻧﻴﺴــﻮﻥ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﮔﻴﺎﻩ، ﺑﺎ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺩﺭ ﻛﺸــﺖ ﻛﺎﻫــﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ. همچنین رسام و همکاران(1386) در بررسی تاثیر سه تاریخ کاشت (10 فروردین، 25 فروردین و 9 خرداد) بر روی آنیسون اظهار داشتند که ﺣﺪﺍﻛﺜﺮ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷــﺖ ﺍﻭﻝ ﻭ ﺣﺪﺍﻗﻞ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷــﺖ ﺳــﻮﻡ ﻣﺸــﺎﻫﺪﻩ ﮔﺮﺩﻳﺪ.
ﻛﺎﻫﺶ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﮔﻴﺎﻩ ﺑﺎ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺩﺭ ﻛﺸﺖ ﺍﺣﺘﻤﺎﻻ با ﻛﻮﺗﺎﻩﺗﺮ ﺷــﺪﻥ ﺩﻭﺭﻩ ﺭﺷﺪ ﺭﻭﻳﺸﻲ ﮔﻴﺎﻩ ﺑﻪ ﺩﻟﻴﻞ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩ ﺑﺎ ﮔﺮﻣﺎ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺍﺳﺖ (ﺯﻫﺘﺎﺏ ﺳﻠﻤﺎﺳــﻲ و همکاران،1382). اﻣﯿﺪﺑﯿﮕﯽوﻣﺤﺒﯽ(2002) ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ارﺗﻔﺎع ﺑﻮﺗﻪ در اﺳــﻔﺮزه ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷﺖ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽداری داﺷﺘﻨﺪ و ﺑﻬﺘﺮﯾﻦﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷﺖ اﺳﻔرزه در شمال غربی ایران را 15 اردیبهشت اظهار کردند. در بررسی بر روی اسفرزه ارﺗﻔﺎع ﺑﻮﺗﻪ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷــﺖ ﻗــﺮار ﻧﮕﺮﻓﺖ، ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﺮﯾﻦ ﮔﯿﺎﻫﺎن ﺑﺎ ارﺗﻔﺎع 1/20 ﺳــﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ درﮐﺎﺷــﺖ ﭘﻨﺠﻢ، وﮐﻤﺘﺮﯾﻦآن 8/17 ﺳــﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ در ﮐﺎﺷﺖ ﺳــﻮم از ﻧﻈﺮ آﻣﺎری ﻣﻌﻨﯽ دار ﻧﺒﻮد (گلوی و همکاران،.1386).
باقری و همکاران (1387) در بررسی بر روی تاثیر تاریخ کاشت بر ارتفاع بابونه نتیجه گرفتند که تاریخ های مختلف کاشت به طور معنی داری در سطح احتمال 1درصد بر ارتفاع ساقه معنی دار بود. ثقه اسلامی و احمدی بنکدار(1389) در آزمایشی بر روی شنبلیله اظهار داشتند که تاریخ کاشت ارﺗﻔﺎع ﺑﻮﺗﻪ را به ﻃﻮر ﻣﻌﻨﻲ داری ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ قرار داد، و با تاخیر در زمان کاشت کاهش یافت.
رضازاده و همکاران(1388) در بررسی اثر چهار ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺎﺷﺖ (16 اسفند،8 و 29 فروردین،19 اردیبهشت) بر روی ارتفاع بوته زنیان اظهار داشتند که تاریخ کاشت به ﺼﻮﺭﺕ ﻣﻌﻨﻲ ﺩﺍﺭﻱ ﺑﺮ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﻛﺎﻧﻮﭘﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﮔﺬﺍﺷﺖ. ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﺩﺭ تاریخ های ﻛﺸﺖ ﺩﻳﺮﺗﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮﻱ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺸﺖ ﺩﻭﻡ ﻭ ﺳﻮﻡ ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﮔﻴﺎﻩ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺸﺖ ﺍﻭﻝ ﺑﻮﺩ. ﺍﺧﺘﻼﻑ ﺑﻴﻦ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻫﺎﻱ ﻛﺸﺖ ﺩﻭﻡ ﻭ ﺳﻮﻡ ﻭ ﻧﻴﺰ ﺍﻭﻝ ﻭ ﺳﻮﻡ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺁﻣﺎﺭﻱ ﻣﻌﻨﻲ دار نشد.
در آزمایشی بر روی بامیه توسط میری(1385) نتایج دو ساله آزمایش نشان داد که تاریخ های مختلف کاشت از نظر ارتفاع بوته، اختلاف معنی داری در سطح احتمال 1% دارد. سینگ و همکاران (2005) در آزمایش دیگری بر تاثیر تاریخ کاشت بر ارتفاع شنبلیله کاهش ارتفاع بوته با تاخیر در تاریخ کشت از 30 اکتبر تا 30 نوامبر را گزارش کردند.
در آزمایشی که ﺑﺮ روی ﮔﻴﺎﻫﺎن داروﻳﻲ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﻬﺎر و ﻧﻌﻨﺎع ﻓﻠﻔﻠﻲ انجام شد موید این بود که تاریخ کاشت بر ارتفاع همیشه بهار و نعناع فلفلی در سطح احتمال 1درصد معنی دار بود (طهماسب پور و محمدیان 1385).
اصغری پور و رضوانی مقدم (1384) در بررسی برروی تاریخ کاشت بر ارتفاع بوته اسفرزه بیان کردند که تاریخ کاشت اثر معنی داری بر خصوصیات مورفولوژیکی گیاه شامل؛ ارتقاع گیاه، طول سنبله، تعداد برگ و تعداد پنجه در گیاه داشت. به طوری که با تاخیر در کاشت این خصوصیات از یک روند کاهشی برخوردار بودند. مکاوی(2012) در بررسی اثر تاریخ کاشت بر ارتفاع سیاه دانه اظهار داشت که تاریخ کاشت اثر معنی داری بر روی ارتفاع بوته داشت.
رضوانی مقدم و احمد زاده مطلق (1386) ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳـﯽ اﺛﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷـﺖ و ﺗﺮاﮐﻢ ﺑﻮﺗﻪ ﺑﺮ روی ﻋﻤﻠﮑﺮد و اﺟﺰاء ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺳـﯿﺎﻫﺪاﻧﻪ، آزﻣﺎﯾﺸـﯽ در ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎن ﻗﺎﯾﻨﺎت استان خراسان جنوبی انجام دادند و اظهار داشتند اﺛﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﺷـﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﻌﻨﯽداری بر صفت ارﺗﻔﺎع ﺑﻮﺗﻪ داﺷـﺖ. میری و باقری(2013) در آزمایشی بر روی تاثیر 5 تاریخ کاشت (15 و 25 سپتامبر، 10 ، 20 و 30 اکتبر) بر روی ارتفاع بوته کانولا به این نتیجه رسیدند که تاریخ کاشت اثر معنی داری بر ارتفاع بوته کانولا می گذارد.

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید